روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٢٥ - ترجمه

مى‌لرزد از هر رعده‌اى از آن او خداى تعالى صدهزار فريشته را مى‌آفريند.ايشان از پيش خداى ايستاده[٥٤-پ]باشند،سر برندارند و سخن نگويند.چون ايشان را دستورى دهند،در سخن گفتن گويند:(لااله‌الاالله)،و ذلك قوله: يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلاٰئِكَةُ صَفًّا لاٰ يَتَكَلَّمُونَ إِلاّٰ مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمٰنُ وَ قٰالَ صَوٰاباً ،يعنى (لااله‌الاالله).

مجاهد گفت:«روح»خلقى است بر صورت بنى آدم،طعام و شراب خورند.ابو صالح گفت:خلقى‌اند به آدميان مانند،و آدمى نه‌اند.قتاده گفت:اين از آن جمله است كه عبد اللّه عبّاس [١]بنگفتى.عبد اللّه عبّاس گفت:به روايت مجاهد كه:«روح»خلقى است بر صورت آدميان و از آسمان هيچ فريشته فرونيايد و الّا از ايشان يكى با او باشد.عطيّه گفت:از عبد اللّه عبّاس كه:مراد ارواح آدميان است بين النفختين با فريشتگان به يك صف بايستند.ابن زيد گفت:قرآن است و اين آيت بخواند: وَ كَذٰلِكَ أَوْحَيْنٰا إِلَيْكَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنٰا [٢].

وَ الْمَلاٰئِكَةُ صَفًّا ،و فريشتگان به صفّى بايستند [٣].شعبى گفت:اين سماطين خداى باشد،سماطى روح باشد و سماطى فريشتگان. لاٰ يَتَكَلَّمُونَ إِلاّٰ مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمٰنُ ،سخن نگويند الّا آنچه خداى [٤]دستورى دهد. وَ قٰالَ صَوٰاباً ، و آنگه [٥]جز حق و صدق نگويد،و اين آن است كه ما گفتيم:روز قيامت خلق ملجأ باشند به ترك قبايح،و قال صوابا في الدنيا.ابو صالح گفت:كلمت(لااله‌الاالله )است.

ذٰلِكَ الْيَوْمُ الْحَقُّ ،آن روز حق باشد. فَمَنْ[شٰاءَ] [٦]اتَّخَذَ إِلىٰ رَبِّهِ مَآباً ،گفت:

هركس كه خواهد به خداى تعالى مآبى و مرجعى و بازگشتى گيرد به فعل