روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٤٦٧ - ترجمه

بن عيسى خواندند:«أحد»بى‌تنوين براى تخفيف،قياسا على قوله: عُزَيْرٌ ابْنُ اللّٰهِ [١]،و قول الشّاعر:

و لا ذاكر اللّه الّا قليلا [٢]
و در اعراب او دو وجه گفتند:يكى آن‌كه«هو»[مبتداست و«اللّه»بدل [٣]است] [٤][٢٠٧-پ]و«أحد»خبر مبتداست كقولك:هو الرّجل منطق [٥]و وجهى [ديگر] [٦]آن‌كه«هو»مبتداست و«اللّه»خبر اوست و«أحد»خبر بعد خبر است، كقولهم:هذا حلو حامض و وجه سديگر [٧]آن است كه:«هو»ضمير شأن و كار است،«اللّه»مبتداست و«أحد»خبر اوست [٨].

قوله: اَللّٰهُ الصَّمَدُ ،در«صمد»خلاف كردند.عبد اللّه عبّاس و حسن و سعيد جبير گفتند:«صمد»آن بود كه مجوّف نباشد،از اين جا بسته را مصمّد گويند.

سعيد مسيّب گفت:آن بود كه در او حشو نبود.شعبي گفت:آن بود كه طعام و شراب نخورد.عكرمه گفت:آن بود كه او را حاجت نبود به حدث،و اين هر سه قول را مرجع با آن است كه مجوّف نيست،و اين تفسير از جهت لغت باشد.

ابىّ كعب گفت:تفسير«صمد»آن است كه از پى اوست،من قوله: لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ ،براى آن‌كه هرچه زاده باشد مرگ بر او روا باشد.شقيق بن سلمه