روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٤٦٦ - ترجمه

آمدند و گفتند:يا محمّد!ما را بگو تا خداى[٢٠٧-ر]تو چون است؟ما لغت و صفات او در تورات خوانده‌ايم تا موافق آن هست يا نه؟خداى تعالى اين سورت بفرستاد به جواب ايشان،قوله [١]: قُلْ هُوَ اللّٰهُ أَحَدٌ ،بگو اى محمّد اين كافران [٢]جاهلان را كه خداى يكى است.در قرائت عبد اللّه مسعود هست:قل هو اللّه الواحد[و واحد و احد] [٣]يكى باشد به معنى.و اصل«أحد» [٤]وحد بوده است من الوحدة و عرب«واو»را به همزه بدل كنند في قولهم:وشاح و إشاح،و وكاف و إكاف،و اقّتت و وقّتت [٥].

بعضى دگر گفتند:أحد بليغتر است از واحد،و بعضى دگر گفتند:

«واحد»اسم باشد و«أحد»صفت،و قول اوّل درست‌تر است و اختيار محقّقان، و أنشد ابن الأنبارىّ شاهدا لذلك [٦]:

رمته اناة من ربيعة عامر نئوم الضّحى في مأتم اىّ مأتم
يعني وناة من الونية و هى الفتور.بعضى دگر گفتند:اصل يكى است الّا آن‌كه در بعضى وجوه ميان ايشان فرقى هست،و آن آن است كه«واحد»در اثبات گويند و«أحد»در نفى،تقول [٧]العرب:ما جاءني احد و ما جاءني من أحد [٨]و لا احدها هنا،و جاءني واحد من القوم،رأيت واحدا منهم،و قال النّابغة شاهدا في انّ احدا اصله وحد:

كأن رحلي و قد زال النّهار بنا بذى الجليل على مستأنس وحد
عامّۀ قرّاء«أحد»خواندند به تنوين.و در شاذّ جماعتى-منهم:

حسن بصرى و ابان بن عثمان [٩]و نضر بن عاصم و ابن ابى اسحاق و هارون