روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢١١ - ترجمه

جابر عبد اللّه انصارى گفت:شاهد روز قيامت است و مشهود مردمانند.

محمّد بن كعب گفت:شاهد آدمى است و مشهود خداست-جلّ جلاله-كه آدمى بر توحيد و يگانگى او گواهى مى‌دهد [١].عطاء بن يسار گفت:شاهد آدم است و فرزندانش،و مشهود روز قيامت [٢].ابو مالك گفت:شاهد عيسى است و مشهود امّتش،بيانه قوله: وَ كُنْتُ عَلَيْهِمْ شَهِيداً مٰا دُمْتُ [٩٣-پ] فِيهِمْ [٣].عبد اللّه بن يحيى گفت [٤]:شاهد رسول است-عليه السلام-و مشهود امّتش،بيانه قوله: وَ جِئْنٰا بِكَ شَهِيداً عَلىٰ هٰؤُلاٰءِ [٥].حسين بن الفضل گفت:شاهد اين امّت‌اند و مشهود دگر امّتان،بيانه قوله: وَ كَذٰلِكَ جَعَلْنٰاكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَدٰاءَ عَلَى النّٰاسِ [٦].

سعيد بن المسيّب گفت:شاهد روز ترويه است و مشهود روز عرفه سعيد جبير گفت:شاهد خداست و مشهود ماايم،بيانه قوله: وَ كَفىٰ بِاللّٰهِ [٧]، قُلْ أَيُّ شَيْءٍ أَكْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِيدٌ بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ [٨].و گفتند:شاهد اعضاى بنى آدم است و مشهود بنى آدم،بيانه قوله: يَوْمَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَ أَيْدِيهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ بِمٰا كٰانُوا يَعْمَلُونَ [٩].بعضى دگر گفتند:شاهد حجر الأسود است و مشهود حاجيان كه او را استلام كرده باشند،گفت:بيانش

قوله-عليه السلام- و له لسان ذلق يوم القيامة يشهد لمن وافاه، گفت:روز قيامت سنگ سياه را زبانى باشد فصيح گواى دهد براى آنان كه به او رفته باشند.

و گفتند [١٠]:شاهد شب و روز است و مشهود بنى آدم،بيانش آن خبر كه رسول-عليه السلام-گفت:هيچ روزى نو نشود الّا و ندا مى‌كند كه من روزى‌ام