روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٠٥ - ترجمه

و گفت:يا رسول اللّه،من مى‌خرم [١]آن درخت به درختى از تو در بهشت.گفت:چگونه فروشى و درخت تو را نيست؟گفت: [٢]از او بخرم.بيامد و انصارى را گفت:آن درخت به من فروش به خرماستانى كه مرا هست بر در مدينه.او بفروخت و درخت به عوض به او داد.او بيامد،گفت:يا رسول اللّه!درخت مراست،اكون از من بخر به درختى خرما در بهشت.پيغامبر-عليه السلام-گفت:خريدم،و وقف كرد برآن درويشان.خداى تعالى اين سورت فرستاد إلى قوله: إِنَّ سَعْيَكُمْ لَشَتّٰى [٣]،يعنى سعى انصارى و ابو الدحداح. فَأَمّٰا مَنْ أَعْطىٰ ،إلى آخر الآية،يعنى أبا الدحداح. فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرىٰ ،يعنى و نهديه إلى الجنة و نوفقه لاعمال اهلها. وَ أَمّٰا مَنْ بَخِلَ وَ اسْتَغْنىٰ ، يعنى انصارى.و بر اين قول بايد تا منافق بوده باشد،لقوله: وَ كَذَّبَ بِالْحُسْنىٰ ،أى بالجنة و الثواب. فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرىٰ ،أى نسوقه إلى النار. وَ مٰا يُغْنِي عَنْهُ [١٣٧-پ] مٰالُهُ إِذٰا تَرَدّٰى ،أى مات إلى قوله: لاٰ يَصْلاٰهٰا إِلاَّ الْأَشْقَى اَلَّذِي كَذَّبَ وَ تَوَلّٰى ،يعنى ذلك المنافق. وَ سَيُجَنَّبُهَا الْأَتْقَى اَلَّذِي يُؤْتِي مٰالَهُ يَتَزَكّٰى ،يعنى ابا الدحداح.

وَ مٰا لِأَحَدٍ عِنْدَهُ ،أى عند أبى الدحداح،گفت:كسى را پيش او نعمتى نيست و بر او دست منّتى تا اين مكافات آن باشد.

إِلاَّ ابْتِغٰاءَ وَجْهِ رَبِّهِ الْأَعْلىٰ [٤] ،استثناى منقطع است،يعنى لكنه فعل ما فعله طلب ثواب ربّه الأعلى لكن آنچه كرد براى طلب ثواب خداى [٥].و نصب«ابتغاء» بر مفعول له باشد.

وَ لَسَوْفَ يَرْضىٰ ،و او راضى شود از خداى تعالى به قيامت چون به ثواب او برسد.رسول-عليه السلام-هروقت به آن خرماستان ابو الدّحداح بگذشتى،گفتى:

عوض اين در بهشت به از اين خواهد بودن ابو الدّحداح را.