روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٩٢ - ترجمه
فرستاد. وَ لاٰ تُطِعْ مِنْهُمْ آثِماً ،يعنى عتبة بن ربيعة. أَوْ كَفُوراً ،يعنى الوليد بن المغيرة كه او رسول را گفت:اگر اين دعوى نبوّت براى مال مىكنى،قريش دانند كه از من بيشتر مال كس ندارد.من تو را[٣٩-پ]چندان مال دهم كه خشنود [١]شوى،خداى تعالى اين آيت فرستاد.
وَ اذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَ أَصِيلاً ،و ذكر خداى كن بامداد و شبانگاه،يعنى نماز بامداد و نماز ديگر،و گفتند:نماز پيشين و دگر.
وَ مِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ ،و از شب سجده كن خداى را،يعنى نماز شام و خفتن. وَ سَبِّحْهُ لَيْلاً طَوِيلاً ،يعنى نماز شب،گفت:به شب دراز تسبيح كن او را.
آنگه گفت: إِنَّ هٰؤُلاٰءِ ،اينان-يعنى اين كافران-دنيا دوست مىدارند و بازپس [٢]پشت فگندهاند روزى گران [٣]،يعنى روز قيامت.
نَحْنُ خَلَقْنٰاهُمْ ،گفت:ما آفريديم ايشان را. وَ شَدَدْنٰا أَسْرَهُمْ ،و سخت بكردهايم خلق ايشان [٤].عبد اللّه عبّاس گفت و مجاهد و قتاده و مقاتل:«الأسر» الخلق،يقال:فرس حسن الأسر،أى الخلق.ربيع أنس گفت:مراد به«أسر» مفاصل است،يعنى سخت مفاصل.حسن گفت:اوصال او سخت كرد به عصب و عروق.مجاهد گفت:«أسر»شرج باشد و اصل الأسر الشد،و منه الاسير،فعيل به معنى مفعول،و يقال:ما أحسن أسر قتبه،أى شدّة و اخذت ذلك بأسره،أى بجمعه و كلّه لأنّه مجموع مشدود بعضه إلى بعض،كأنّهم ارادوا العكمة [٥]و شدّه لم يفتح و لم ينقص منه شىء،قال لبيد:
ساهم الوجه شديد أسره
مشرف الحارك محبوك الكتد
و قال الأخطل:
[١] .آد:خوشنود.
[٢] .كا:آد،گا:با پس.
[٤] [٣] .كا،آد،گا+را.
[٥] .كذا:در اساس،كا،آد،گا:بعكمه،چاپ شعرانى(٣٥٦/١١):العكم،نسخۀ آد در حاشيه آورده است:العكم تنگ بار.الاعكام و العكوم ج.