روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٢٤ - ترجمه

لاٰ يَمْلِكُونَ مِنْهُ خِطٰاباً ،شما از او مالك [١]نباشى [٢]هيچ خطاب را و هيچ سخن را[٥٤-ر]،يعنى نتوانند كه از [٣]خداى سخنى باشد بر مراد ايشان،بل بر وفق و استحقاق باشد.كلبى گفت:يعنى شفاعت نتوانند كردن الّا به فرمان.

يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلاٰئِكَةُ صَفًّا ،گفت:آن روز كه بايستد روح.در او خلاف كردند،مجاهد گفت:از عبد اللّه عبّاس كه:جماعتى جهودان بيامدند و رسول را پرسيدند از«روح».گفت:روح لشكرى است از لشكرهاى خداى تعالى،فريشتگان نه‌اند [٤]،ايشان را سر و دست و پاى باشد و طعام خورند،آنگه اين آيت بخواند: يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلاٰئِكَةُ -الآية.

عبد اللّه عبّاس گفت:فريشتۀ است [٥]از همه فريشتگان عظيم‌خلق‌تر.

عبد اللّه مسعود گفت:فريشتۀ است [٦]از آسمانها و كوهها بزرگتر و از همه فريشتگان عظيم‌تر،و جاى او در آسمان چهارم است.خداى را تعالى هر روز چهار هزار تسبيح گويد [٧]از هر تسبيحى خداى تعالى فريشتۀ بيافريند كه روز قيامت به صفّى بايستد.شعبي و ضحّاك گفتند:جبريل است.

ضحّاك روايت كرد از عبد اللّه عبّاس كه:خداى را تعالى بر راست عرش دريايى است از نور مانند آسمانها هفت و زمينها هفت و درياها [٨]هفت.جبريل- عليه السلام-هروقت سحر در او شود،نورش بر نور بيفزايد و جمالش بر جمال بيفزايد.ازآنجا بيايد [٩]،پرّها بيفشاند،خداى تعالى از هر قطره‌اى كه از پرّ او بچكد فريشتۀ بيافريند.از ايشان هفتاد هزار در بيت المعمور شوند و هفتاد هزار در خانۀ كعبه كه تا روز قيامت نوبت به اوّلينان نرسد.

وهب گفت:جبريل پيش خدا ايستاده است،فرايص او از بيم خداى