روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٤ - ترجمه

وجهها،و معنى آن باشد كه:و الصبح اذا اسفر الليل عن نفسه،بحقّ صبح چون شب از[١٣-پ]خويشتن [١]باز كند،و ممكن باشد كه معنى آن بود كه صبح تاريكى را نفى مى‌كند و مى‌روبد چنان كه خانه روبند [٢]،يقال:سفرت البيت اذا كنسته و المسفرة المكنسة.

إِنَّهٰا لَإِحْدَى الْكُبَرِ ،كه آن-يعنى سقر-يكى است از كارهاى عظيم.و واحد«كبر»كبرى باشد،يقال:امراة كبرى و نسوة كبر.

نَذِيراً لِلْبَشَرِ ،نصب او بر حال است،گفت:ترساننده است آدمى را.

حسن گفت:و اللّه كه خداى تعالى آدمى را به هيچ‌چيز انذار نكرد از دوزخ سخت‌تر.خليل گفت:«نذير»مصدر است كالنكير،براى آن مؤنّث را به او وصف كرد،و گفتند: [٣]فعل خدا است [٤]،تقدير الكلام:و ما جعلنا اصحاب النار الا ملائكة نذيرا للبشر.و گفتند [٥]:فعل رسول است-عليه السلام-و التّقدير:يا ايها المدّثّر قم فأنذر انذارا للبشر،چنان كه اين مصدرى باشد منصوب عن قوله:

قُمْ فَأَنْذِرْ ،و اين بعيد است.و ابراهيم بن ابي عبله در شاذّ خواند:«نذير»على تقدير هو نذير.

لِمَنْ شٰاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَتَقَدَّمَ أَوْ يَتَأَخَّرَ ،اين بدل بشر است بدل البعض من الكلّ، گفت:نذير است آدميان را و از ايشان آنان را كه خواهند كه تقدّم كنند در خير يا تأخّر كنند از شرّ،و نظيره بقوله [٦]: وَ لَقَدْ عَلِمْنَا الْمُسْتَقْدِمِينَ مِنْكُمْ وَ لَقَدْ عَلِمْنَا الْمُسْتَأْخِرِينَ [٧]،و قوله: فَمَنْ شٰاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَ مَنْ شٰاءَ فَلْيَكْفُرْ [٨].

كُلُّ نَفْسٍ بِمٰا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ ،هر نفسى به آنچه كرده باشد گرو نهاده است،