روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٠٤ - ترجمه

سال،آنگه«مصعد»گويند [١].و شابّ جامع بود اين اسماء را [٢].

چون آغاز سپيدى كند [٣]«ملهوز»گويند او را،چون آميخته شود«اشمط» گويند،آنگه«كهل»گويند،چون پير شود«أشيب»گويند آنگه شيخ گويند،آنگه «حوقل»گويند،آنگه صفتات،پس«همّ»،آنگه«هرم»،آنگه خرف،آنگه چون بميرد«ميّت»،فهذا معنى قوله:

لَتَرْكَبُنَّ طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ .و«طبق»در لغت حال باشد،قال الأقرع بن حابس:

إنّى امرؤ قد حلبت الدهر اشطره و ساقني طبق منه إلى طبق
فلست اصبو الى خلّ يفارقني و لا تقبّض احشائي من القلق
و قال آخر:

الصّبر أجمل و الدنيا مفجّعة من ذا الذي لم يذق من عيشه رتقا
اذا صفا لك من مسرورها طبق اهدى لك الدهر من مكروهها طبقا
مكحول گفت معنى آن است كه:هر بيست سال آدمى از حالى به حالى شود،و اين تنبيه است خلايق را بر حدوث عالم و آن‌كه صانعى محدثى مدبّرى حكيم [٤]هست.حكما گفته‌اند:هركه امروز بر حالتى باشد و فردا بر حالتى دگر، بايد كه بداند[٩١-ر]كه تدبير او به او نيست.ابو بكر ورّاق را گفتند:چه دليل است بر آنكه عالم را صانعى هست؟گفت:تحويل حالات و عجز قوّت و ضعف اركان و قهر منّت و فسخ عزيمت.ابو القاسم گفت،در نزديك محمّد بن زيد العلوىّ شدم [٥]به عيادت از بيماريى كه او را بود،اين بيتها بر من [٦]خواند:

إنّى اعتللت و لا كانت بك [٧]العلل و هكذا الدهر فيه [٨]الصّاب و العسل