روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٥٢ - ترجمه

و آيد خداى تو و فريشته صف صف.

آرند آن روز دوزخ آن روز ياد كند آدمى،و چگونه باشد او را ياد كردن.

گويد كاشكى من پيش داشتمى [١]براى زندگانيم.

آن روز نكند عذاب او كس را.

و بند ننهد بند او كس را.

اى جان آرميده.

بازگرد با خدايت خشنود پسنديده.

در شود در بندگان من.

و در شو در بهشت من[١١٢-ر].

قوله: وَ الْفَجْرِ، وَ لَيٰالٍ عَشْرٍ ،الآيات.قديم-جلّ جلاله-قسم كرد به فجر،و اين«واو»قسم راست.مفسّران خلاف كردند در آن‌كه مراد چيست به فجر.

عبد اللّه عبّاس گفت:جملۀ روز خواست چنان كه در سورة و الليل قسم كرد به جملۀ شب،و چنان كه در عقيب اين آيت قسم كرد به جملۀ شب.عطيّه گفت:

قسم است به نماز بامداد.عثمان بن محيصن گفت:قسم است به صبح محرّم،و قتاده هم اين گفت براى آن‌كه اوّل سال است،كأنّ السنة تتفجر منه.ضحّاك گفت:مراد صبح ذوالحجه است به مناسبت وَ لَيٰالٍ عَشْرٍ .عكرمه گفت و زيد بن أسلم كه:مراد صبح همه روزهاست.مقاتل گفت:بامداد همه‌سال است.

بعضى دگر گفتند:سنگهاست كه آب از او بيرون مى‌آيد،لقوله: وَ إِنَّ مِنَ الْحِجٰارَةِ لَمٰا يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الْأَنْهٰارُ وَ إِنَّ مِنْهٰا لَمٰا يَشَّقَّقُ فَيَخْرُجُ مِنْهُ الْمٰاءُ [٢].بعضى دگر گفتند: