روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٥ - ترجمه

امّا مقدار شب به قدر وسع و امكان اگر جمله شب تواند و اگر نيمى و اگر ثلثى و كمابيش او.و مستحب آن است كه نيمۀ آخرين شب برخيزد به نماز شب كه آن سنتى مؤكّد است و در سفر [١]ثابت است و ساقط نمى‌شود.رسول-صلّى اللّه عليه و آله و سلم-گفت [٢]اميرالمؤمنين على -عليه السلام-را [٣]در وصايت او:

عليك بصلاة الليل،عليك بصلاة الليل،عليك بصلاة الليل. آنگه استثنا كرد و گفت: إِلاّٰ قَلِيلاً ،الّا اندكى كه [٤]رواست كه در او بخسپى.

نِصْفَهُ ،در اين خلاف كردند كه اين بدل چيست؟زجاج گفت:بدل «ليل»است،كأنّه قال:قم الليل نصفه،بدل البعض من الكلّ،چنان كه:

مررت بالقوم ثلثهم،و بعضى ديگر [٥]گفتند:بدل إِلاّٰ قَلِيلاً است،آن قليل را تفسير كرد به نيمه‌شب،و معنى يكى باشد براى آن‌كه هيچ فرق نبود ميان آن‌كه يك‌نيمه [٦]نيمه‌شب بخسپد و يك‌نيمه [٧]نماز كند.از [٨]ميان آن دونيمه فرق [٩]نيست.

أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلِيلاً ،أى من النصف،يا بكاهان] [١٠]از نيمه اندكى.«أو»تخيير را باشد.

أَوْ زِدْ عَلَيْهِ ،يا بيفزاى بر نيمه چيزى.حجرى نيست اگر خواهى نيمه‌اى از شب برخيز [١١]و اگر خواهى كمتر و اگر خواهى بيشتر.

وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلاً ،و قرآن مى‌خوان به ترتيل و آهستگى و نهادگى.