روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٦ - ترجمه

گفتند:چون اين آيت آمد رسول-عليه السّلام-و صحابه نماز مى‌كردند در شب و نمى‌دانستند بتحقيق كه ثلث كى است و نيمه [١]كى است،و وقت بود كه شب با روز [٢]مى‌كردند خوف آن را كه نبادا [٣]كه آنچه مراد است كرده نشود [٤]،خداى تعالى تخفيف كرد در آخر سورت بقوله: عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضىٰ ، [٥]و گفتند:ميان اوّل سورت و آخر سورت يك سال بود،و سعيد بن المسيّب گفت:ده سال بود.مقاتل و ابن كيسان گفتند:اين به مكّه بود پيش ازآن‌كه پنج نماز فريضه كردند،آنگه به پنج نماز اين فريضه [٦]منسوخ كردند.و«ترتيل»هويدا و گشاده خواندن بود،و اشتقاق او من قولهم:ثغر رتل اذا كان مفلجا،دندان گشاده را رتل و رتل [٧]خوانند.

ابو بكر بن طاهر گفت:يعنى تأمل كن در لطايف خطاب او و نفس خود را مطالبت كن به قيام كردن به احكام او،و دل را به فهم معانى او،و سرت را به اقبال كردن بر او.

عبد اللّه بن عمرو [٨]روايت كرد از رسول-عليه السلام-كه گفت صاحب قرآن را گويند:

اقرأ و ارق و رتل كما كنت ترتل فى الدنيا فان منزلك عند آخر آية تقرءوها ،گفت گويند:قران مى‌خوان و بر بالا مى‌شو به هر آيتى درجه‌اى،و به ترتيل خوان چنان كه در دنيا خواندى،يعنى ساكن خوان تا بيشتر توانى رفتن درجه‌ات رفيع‌تر باشد كه منزل تو به نزديك آخر آيت است كه بخوانى.

إِنّٰا سَنُلْقِي عَلَيْكَ قَوْلاً ثَقِيلاً ،ما بر تو خواهيم افگندن سخنى[١-پ] گران.قتاده گفت:احكام و فرائض و حدود او ثقيل است.حسن گفت:مرد باشد كه به يك‌دم سورتى فروخواند و لكن عمل كردن [٩]بر او گران است.