روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٠٥ - ترجمه

عبد اللّه عبّاس گفت:و سعيد جبير:«جمالات»رسنهاى كشتى باشد كه لايه‌هاى [١]او يك بر ديگر افگنند تا به‌مانند ميان [٢]مردى شود.و قوله:«صفر»أى على لون النّار،براى آن‌كه لون آتش زرد باشد.و گفتند:صفر،سياه باشد في بعض اللغات [٣].

تلك خيلي منه و تلك ركابي هنّ صفر أولادها كالزبيب
و اين خلاف ظاهر است.

وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ، هٰذٰا يَوْمُ لاٰ يَنْطِقُونَ ،گفت:اين[٤٥-پ]روزى [٤]كه سخن نگويند،يعنى سخنى نگويند كه ايشان را در آن غنايى و نفعى باشد تا متناقض نبود آن را كه گفت: يَوْمَ تَأْتِي كُلُّ نَفْسٍ تُجٰادِلُ عَنْ نَفْسِهٰا [٥]،بر اين وجه جمع توان كردن [٦]اين هر دو آيت.

وَ لاٰ يُؤْذَنُ لَهُمْ فَيَعْتَذِرُونَ ،زجّاج گفت:عطف است به [٧]«و لا يؤذن».فرّاء گفت:عطف است به [٨]«لاٰ يَنْطِقُونَ» ،و التقدير:لا ينطقون و لا يعتذرون.و بعضى دگر گفتند تقدير آن است كه:لا يؤذن لهم فى الاعتذار فكيف يعتذرون،و اين وجوه براى آن مى‌بايد تا جواب نفى نباشد،چه اگر جواب نفى بودى، منصوب بايستى و«نون»نبايستى،چنان كه:لا تأتينا فتحدّثنا،و دستورى ندهند ايشان را در آن‌كه عذر خواهند.

هٰذٰا يَوْمُ الْفَصْلِ ،گفت:اين روز فصل حكم و قضاست كه ميان متحاكمان كارگزارند،يعنى روز قيامت خداى تعالى ميان خصمان حكم كند على حقايق الامور بما لهم و عليهم،نه چنان كه در دنيا حكم حاكم شرع بر ظاهر باشد،ازآنجا كه از باطن نداند. جَمَعْنٰاكُمْ وَ الْأَوَّلِينَ ،جمع كنيم ميان