اخلاق اسلامى در نهج البلاغه( خطبه متقين) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣١١ - يك دستور مهم بهداشتى

١- صوم عموم (عوام) كه در آن فقط از شهوت بطن و فرج و ديگر مفطرات روزه خوددارى مى‌شود.

٢- صوم خصوص (خواصّ) كه در آن گوش و چشم و زبان و دست و پا و سائر جوارح هم از گناهان برحذر مى‌گردد، در روايتى از امام صادق (عليه السلام) آمده:

«اذا صُمت فليَصُمْ سمعك و بصرك و غير ذلك»:

«زمانى كه روزه گرفتى بايد گوش و چشم و ديگر اعضاء هم روزه باشد».

٣- صوم اخصّ الخصوص (اخصّ الخواص) كه در آن قلب هم از جميع ما سوى الله در احتراز است، در آن، دل از افكار دنيوى و شواغل پست مبرا است، مگر افكار و شواغلى كه همانند پلى بر رهگذر دنيا براى رسيدن به آخرت زده شود.

آرى روزه متقين از نوع اول نمى‌تواند باشد، بلكه از نوع دوم و سوم، آنها، آتش مشتعل شهوات را كه اسلحه شيطان رجيم است، در تمام ابعادش با گرسنگى صيام خاموش مى‌كنند، در روايت از رسول گرامى اسلام (صلى الله عليه وآله) است كه:

«انّ الشيطان لَيجرى مِنْ ابنِ آدم مَجْرىَ الدّم فَضَيَّقوا مجارية بالجوع»:

«همانا شيطان در مجارى خون پسر آدم جارى مى‌شود، پس مجارى خون را با گرسنگى ضيق كنيد» مفاد اين روايت در مواقع طغيان شهوت غضب و شهوت جنسى و شهوت تمايل به غذا خوردن و غيره بسيار محسوس است، اشتهاء و ميل انسان به اين امور چراغ سبزى براى گذر و عبور شيطان و اتباع او از رهگذر جسم و جان است و از اين روى در موقع اشتهاء، هيجان در گردش خون ملموس است، و كنترل اين هيجان با گرسنگى كه به عنوان چراغ قرمزى براى شيطان و انصار و اعوان او است ميسّر است، گرسنگى گرچه باعث لاغرى جسم است ولى از دست دادن مقدارى از حجم گوشت و پوست و استخوان براى به دست آوردن حجم بسيار زيادترى در بُعد روح قابل مقايسه نيست.

متّقيان و پرهيزگاران از آب جسم گرفته بر آتش مشتعل درون مى‌ريزند، و از