اخلاق اسلامى در نهج البلاغه( خطبه متقين) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٢٤ - ١٣- روح قناعت
از پيامبر گرامى (صلى الله عليه وآله) رسيده:
«كادَ الفقرُ انْ يَكونَ كُفرا» [١]:
«نزديك است كه فقر به كفر بيانجامد» و همچنين از آن حضرت روايت شده:
«الفقرُ الموتُ الاكبرُ» [٢]
: «فقر مرگ بزرگتر است» يعنى فقير بدتر و بيشتر از يكبار مىميرد.
از امام على (عليه السلام) هم رسيده:
«مَنْ ابْتَلى بالفقرِ ابتلى باربع خصال: بالضعف فى يقينه، و النقصان فى عقلهِ و الرّقة في دينهِ، و قلّة الحياء فى وجههِ، فنعوذ باللهِ مِن الفقرِ» [٣]:
«كسى كه مبتلا به فقر شود مبتلا به چهار خصلت مىگردد: به ضعف در يقين، نقصان و كمبود در عقل، سستى در دين و كمبود حياء در صورتش- يعنى فقر موجب بى حيائى و پاره شدن پرده حيا مىشود- پس پناه مىبريم به خدا از فقر».
حال چگونه بين اين دو دسته از روايات را مىتوان جمع كرد؟ جمع بين آنها با كمى تأمل واضح است. آن رواياتى كه فقر را مذمّت مىكنند ناظر به فقرى هستند كه فقير مضطّر شده باشد مثل گرسنهاى كه مشرف بر مرگ يا برهنهاى كه از فرط سرما خوف تلف دارد، و رواياتى كه مدح فقر را مىكند ناظر به غير چنين فقرى است، مثل آنكه نان و يا چيزى كه سدّ جوع كند دارد ولى خورش ندارد يا نان و خورش بسيار معمولى دارد ولى خود را محتاج به خورش بهترى مىداند. [٤]
حال براى روشن شدن خفيف الحاجة بودن مناسب است مثالهائى بزنيم:
١- گاهى ديده مىشود افرادى براى مسافرت كوتاهى چندين چمدان و ساك بايد به
[١]. بحارالانوار، جلد ٧٢، صفحه ٣٠، ميزان الحكمة، جلد ٧، صفحه ٤٩٨.
[٢]. بحارالانوار، جلد ٧٢، صفحه ٤٥- نهجالبلاغه، كلمات قصار كلمه ١٥٤ فيض و ١٦٣ صبحى صالح- ميزان الحكمة، ج ٧، صفحه ٥٠٤.
[٣]. بحارالانوار، جلد ٧٢، صفحه ٤٧؛ ميزان الحكمة، جلد ٧، صفحه ٥٠٥.
[٤]. اين وجه جمع به نحو اختصار ذكر شد، وجوه ديگرى هم براى جمع ذكر كردهاند كه علاقمندان مىتوانند به بحارالانوار مرحوم مجلسى مراجعه نمايند، ايشان وجه جمعى از راغب اصفهانى و غزالى و سپس نظر خود را بيان مىنمايند (بحارالانوار، جلد ٧٢، صفحه ٤٧) صاحب ميزان الحكمه نيز عبارت مرحوم مجلسى را در (ج ٧، ٤٩٨) آورده است.