گناهان از اين رو است، كه: مثل دروغ و غيبت مخاطبى را لازم ندارد، و از اين رو انس گرفتن با اينگونه معاصى آسانتر از غير آن است، براى فرار از اين معاصى بايد دل را به درگاه الهى سپرد، بايد به غير از فكر او جاى خطور انديشه‌اى در آن نباشد، اگر فكر الهى بر اريكه دل جلوس كرد جاى جولان براى افكار پريشان نيست، انديشه الهى جهت دهنده افكار پريشان به مبدأ واحد است، اگر بر اين امر استقامت شد، مسلماً انس با اينگونه گناهان از بين رفته و در نتيجه كنترل تمامى اعضاء به دست عقل ساده‌تر انجام مى‌پذيرد.

از جمله صبر بر معاصى صبر بر نعمت است، انسان بايد در رفاه و نعمت و در مال و جاه و كثرت عيال و فرزندان خود حدّ متعارف را برگزيده، و بر آن صبر كند زيرا، نفس انسانى دائماً در صدد زياده‌طلبى است، و به تعبير قرآن: «إِنَّ الْانسَانَ لَيَطْغَى- أَنْ رَّآهُ اسْتَغْنَى»: «انسان وقتى خود را مستغنى ديد ظغيانگر مى‌شود» [١] اگر انسان مُمَحّض در آسودگى و آسايش شد و خود را بى‌نياز احساس كرد، طغيانگرى كرده و راه عصيان مى‌پويد و از همين روى قرآن كريم دائماً تذكر مى‌دهد كه: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُلْهِكُمْ أَمْوَالُكُمْ وَلَا أَوْلَادُكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللهِ»: «اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، مشغول نكند شما را، اموال و اولادتان از ذكر خدا» [٢] امان از وقتى كه انسان جلو خود را باز ببيند، چه‌ها كه نمى‌كند! اينگونه صبر همان صبر «عمّا تحب» است كه در كلمات مولى در كتاب شريف نهج‌البلاغه آمده است:

«الصَّبرُ صَبرانِ صَبرٌ عَلى ما تَكْرَهُ وَ صَبْرٌ عَمّا تُحِبُّ» [٣]:

«صبر بر دوگونه است: ١- صبر بر آنچه كراهت دارى (كه شامل صبر بر مصيبتها و

امور مخالف طبع مثل ميل به عدم سر به سجده گذاردن و سخت بودن عبادت بر نفس‌

[١]. سوره العلق، آيات ٦ و ٧.

[٢]. المنافقون، آيه ٩.

[٣]. نهج‌البلاغه، كلمات قصار كلمه ٥٢ و ٥٥ صبحى صالح.