داشتند، بر زمين گذاشته به سخنانش گوش فرا مى‌دادند، سپس مى‌فرمود: «از خداوند خير بخواهيد و با آسان گرفتن كار بر مردم بركت بجوئيد، و به خريداران نزديك شويد، حلم را زينت خود قرار دهيد، از سوگند بپرهيزيد، از دروغ اجتناب كنيد، از ظلم خوددارى نمائيد، حق مظلومان را گرفته، با انصاف با آنها برخورد كنيد، به ربا نزديك نشويد، «اوفوا الكيال و الميزان بالقسط و لا تبخسوا الناس اشيائهم و لا تَعْثَوا فى الارض مفسدين» [١]: «پيمانه و وزن را به طور كامل وفا كنيد، و از اشياء مردم كم نگذاريد و در زمين فساد نكنيد».

به اين ترتيب در بازارهاى كوفه گردش مى‌كرد سپس به دار الاماره باز مى‌گشت، و براى دادخواهى مردم مى‌نشست. [٢] ضمن حديثى از رسول گرامى اسلام (صلى الله عليه وآله) آمده: «ولا طَفَّفُوا الكيل الّا مُنِعُوا النَبات و اخذوا بالسِّنين»: «هيچ گروهى كم‌فروشى نكرد مگر اينكه زراعت آنها از بين رفته و قحطى آنها را فرا گرفت». [٣]

با بررسى تاريخ نيز مى‌بينيم كه گناه بارز قوم شعيب (عليه السلام) كه در (مَدْيَنْ) [٤] مى‌زيستند و با عذاب الهى نابود شدند، همين كم‌فروشى بود، داستان اين قوم در سوره‌هاى مختلف مثل اعراف و شعراء و هود آمده، و بسيار جاى عبرت است كه عاقبت آنها چه شد، در آيه ٨٥ سوره هود حضرت شعيب (عليه السلام) بعد از امر به عبادت خداوند يگانه، انگشت روى كم‌فروشى آنها گذارده، مى‌فرمايد: (ولا تَنْقُصوا المكيالَ و الميزان) سپس در آيه ٨٦ حضرت شعيب (عليه السلام) و خطيب‌ [٥] الانبياء به قوم خود

______________________________

(١). سوره هود، آيه ٨٥.

(٢). كافى، باب آداب التجارة، حديث ٣ (با كمى اختصار) به نقل از جلد ٢٦، نمونه صفحه ٢٥١ ذيل همين آيات.

(٣). تفسير فخررازى، جلد ٣١، صفحه ٨٨.

(٤). نام آبادى و قبيله شعيب بود و در مشرق خليج عقبه قرار داشته و گفته‌اند مدين نام يكى از فرزندان ابراهيم (عليه السلام) بوده و فرزندان اسماعيل عليه‌السّلام در آن جا سكونت داشته‌اند و با مصر و لبنان و فلسطين تجارت داشته‌اند (نمونه جلد ٦ ذيل آيه ٨٥ و جلد ٩، صفحه ٢٠٠ ذيل آيه ٨٦ هود).

(٥). حضرت شعيب را خطيب الانبياء نامند زيرا سخنان او حساب شده، رسا و دلنشين بود (سفينة البحار، ماده (شعيب) به نقل از تفسير نمونه، جلد ٩، صفحه ٢١٣).