چه؟ (نَارُ اللهِ الْمُوقَدَةُ- الَّتِى تَطَّلِعُ عَلَى الْافْئِدَةِ) [١] آيا اين آتش معمولى دنيوى است، نه هرگز، آتش دنيوى آتش سرد شده است، اول جسم را مى‌سوزاند، و بعد دِل را و قابل مقايسه با آتش اخروى نمى‌باشد.

در ذيل آيه‌ (وَجِى‌ءَ يَوْمَئِذ بِجَهَنَّم) مرحوم طبرسى در مجمع البيان روايت تكان دهنده‌اى نقل مى‌كند، كه: مضمون آن چنين است: ابى سعيد خدرى گويد: در وقتى اين آيه نازل شد رنگ چهره رسول الله (صلى الله عليه وآله) تغيير كرد، بطورى كه در صورت آن نمايان بود، اصحاب كه حال حضرت را چنين ديدند، نزد حضرت على (عليه السلام) رفته و گفتند: حادثه‌اى رخ داده كه در صورت پيامبر آثار آن را ملاحظه كرديم، مولى از پشت حضرت آمد و ايشان را در بغل گرفت و گفت اى پيامبر خدا، پدرم و مادرم فداى تو باد چه اتفاقى رخ داده؟ حضرت فرمودند، جبريئل اين آيه را بر من خواند: (وَجِى‌ءَ يَوْمَئِذِ بِجَهَنَّم) مولى فرمود چگونه جهنم را مى‌آورد، فرمود: هفتاد هزار ملك با ٧٠ هزار ملك با ٧٠ هزار زمام امام او را مى‌كِشَند و او مى‌خواهد فرار كند، اگر او رها كنند، اهل محشر را آتش مى‌زند، سپس من به او عرضه مى‌شوم، او مى‌گويد: مرا با تو چه كار يا محمد، خداوند حرام كرده بدن تو را بر من، و هر كسى سخن از خود مى‌گويد و به فكر خود است ولى محمد (صلى الله عليه وآله)؟ گويد: «ربّ امتى، امّتى»: «پروردگار من‌، امتم، امتم» [٢]. بعضى در صدد توجيه بر آمده‌اند و اينكه قرآن درباره حركت كردن بهشت و جهنم مجازگوئى‌

كرده، و مراد اين است كه بهشت و جهنم در معرض ديد آنها قرار مى‌گيرد، ولى دست برداشتن از ظاهر آيه بدون قرينه برخلاف، صحيح نيست. ما چه مى‌دانيم اوضاع جهنم و بهشت در قيامت و عذابها و نعمتها چگونه است؟! پس ظاهر آيه هر چه هست همان را اخذ مى‌كنيم.

[١]. سوره الهمزة، آيه ٦ و ٧.

[٢]. مجمع البيان، جلد ٥، صفحه ٤٨٩ و قريب به همين معنى در تفسير درّ المنثور هم آمده و الميزان در جلد ٢٠، ص ٤١٥ و نمونه در جلد ٢٦، صفحه ٤٧٢ در ذيل همين آيه آورده‌اند.