٣- صبر بر معصيت- عصيان و سركشى نكردن به خداوند با اين همه جاذبه‌ها و كششهاى عوامل گناه، آسان نيست، جاذبه زنان زيبا، جاذبه مال حرام و مقام و جاه نامشروع مقاومت لازم دارد، اگر نيروى دافعه و بازدارنده‌اى در ميان نباشد، انسان جذب اين انسان رباهائى مى‌شود، كه بايد گفت ميدان و حوزه جاذبه و كشش آنها به قدرى زياد است كه: بسا افراد بسيار مهذّب و عبّاد ٧٠ ساله را هم به دام خود كشيده و جذب مى‌كند، چنانچه در وقايع تاريخى منعكس است.

بايد دانست كه هر چه انسان بر معصيتى متعود و معتاد گردد ترك آن مشكل‌تر است زيرا عادت و انس و الفت گرفتن با معصيتى پشت به پشت هوا و هوسها داده، و مسلماً غلبه بر اين دو مشكل‌تر از غلبه بر معصيتى است كه هنوز انسان با آن انس نگرفته، و به آن عادت نكرده است، گناهان زبان مثل دروغ و غيبت و سخنان بيهوده و آميخته با استهزاء و سخريّه كه موجب آزار ديگرى مى‌شود، از جمله گناهانى است كه انسانها با آن بسيار مأنوس بوده، و حتى نُقْل مجالس خود كرده‌اند از همين روى ترك اينها مشكل‌تر است و مشكل‌تر از اين، گناهانى است كه سرچشمه آن قلب است مثل فكرهاى غير صحيح و وساوس و بدگمانى و سوءظن به غير كه قرآن فرمود: «اجْتَنِبُوا كَثِيراً مِّنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ»: «از بدگمانيها بسيار دورى گزينيد، زيرا كه بعضى‌

از آنها گناه و معصيت است» [٣] دشوارى مبارزه در برابر اين‌گونه‌

[١]. ريا نشان دادن عملى است به خاطر اغراضى غير از قصد تقرب به درگاه خداوند، به انسان ديگرى مثلا چون مى‌داند عده‌اى امشب نماز شب خواندن او را مى‌بينند تعمداً امشب نماز شب مى‌خواند تا بگويند چه آدم متدينى است.

[٢]. سُمعه اين است كه: عملى را كه انجام داده براى جلوه دادن خود در چشم مردم به گوش و سمع آنها برساند مثلا با كنايه در روز مى‌گويد ديشب نماز شب خواندم.

[٣]. سوره الحجرات، آيه ١٢.