(و پريشانى) در خشكى و دريا به سبب آنچه دستهاى مردم كسب كرد تا بچشاند خداوند آنها را بعضى از آنچه را عمل كردند (از معاصى و جنايتها) شايد (از معصيت دست برداشته) و به راه آيند». [١]

از اين آيه فهميده مى‌شود كه: مردم با دست خود بَرّ و بحر در يك كلمه سطح زمين را به فساد مى‌كشند، ولى خداوند اين وزر وبال حاصل شده را براى آنها به منزله عَذابى قرار داده، تا لااقل كيفر بعضى از اعمال خلاف و عصيانگرى‌هاى خود را ديده، و بر طريق صحيح سير كنند.

در اينجا به سراغ آيات و روايات مى‌رويم تا شرورترين مردم را بشناسيم به قرآن مراجعه مى‌كنيم در اين رابطه به دو آيه برمى‌خوريم:

١- (إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ): «بدترين جنبدگان (و جانوران) نزد خداوند كَران و لالهائى هستند (كه مراد اين است كه نسبت به حرف حق كر و لال هستند) كه تعقّل نمى‌كنند» [٢].

٢- (إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللهِ الَّذِينَ كَفَرُوا فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ): «بدترين جانوران نزد خداوند كسانى هستند كه كافر شده و ايمان نمى‌آورند». [٣]

در روايات هم تعبيرات زيادى است كه معصومين (عليهم السلام) به تناسب مقامات گوناگون ابراز كرده‌اند. به عنوان نمونه:

١- قال على (عليه السلام):

«انّ شَرَّ النّاسِ عندَاللّه امامٌ جائرٌ ضَلَّ ضُلَّ بِه فَاماتَ سُنَّةً مَأخوذَةً وَ أَحْيا بدعةً مَتْروكة»:

«همانا بدترين مردم نزد خداوند، پيشواى ستمكارى است، كه گمراه است، و ديگران هم بوسيله او گمراه شدند، پس مى‌راند سنتى را كه از (رسول خدا) گرفته شده، و زنده كرد بدعتى را كه از بين رفته بود» به دنبال اين كلام هم حضرت مى‌فرمايند: «از رسول خدا (صلى الله عليه وآله)

[١]. سوره روم، آيه ٤١.

[٢]. سوره انفال، آيه ٢٢.

[٣]. سوره انفال، آيه ٥٥.