«سَخَّرَ لَكُمُ الفُلْكَ لِتَجْرِىَ فى البَحْر بِامْرِهِ» [٢]: «مسخر كرد براى شما كشتى را تا حركت كند در دريا به امر او» وقتى انسان داراى عقده حقارت در اين آيه نظر مى‌كند و مى‌بيند چگونه خداوند او را بر جميع مخلوقات برترى داده و همه چيز را مطيع او كرده و همه را در فرمان او قرار داده، نويدى همراه با اميدى سرشار در وجودش غليان كرده و مى‌گويد من انسانم كه در اين آيات براى من سخن رانده شده، پس چه كمبودى دارم كه احتياج به جبران باشد و غرور و تكبر هم بر او مستولى نمى‌گردد، زيرا جاى تكبر نيست كه مى‌داند همه را خدا داده و او فقير محض است.

*** ٣. خودخواهى و حبّ ذات، عامل سومى كه مى‌تواند منشأ براى تكبر باشد خودخواهى و حبّ ذاتى است كه از حالت تعادل خارج شده باشد حبّ ذات بسيار خوب است، ولى در صورتى كه تعديل شده و به خودبينى و خودپسندى و خودخواهى و خودمحورى و خودبرتر بينى نرسيده باشد. از پائين‌ترين درجات اخوت و برادرى اسلامى اين است كه دوست بدارى براى خودت آنچه را كه براى برادرت دوست دارى،

«تُحبّ لنفسك ما تُحِبّ لا خيك»:

«دوست بدارى براى خودت آنچه دوست مى‌دارى براى برادرت» با چشمى به منافع خود بنگر و با چشمى به منافع ديگران، يعنى مگذار حبّ ذات و نفس‌پرستى تو را از برادرانت روى‌گردان و به خود مشغول كند. به ما دستور داده‌اند كه اگر كسى سنّش از شما بالاتر است، بگوئيد شايد عبادتش بيشتر و اگر سنّش كمتر است، بگوئيد شايد گناهش كمتر و اگر مساوى شما است، بگوئيد عبادتش بيشتر و گناهش كمتر است.

[١]. سوره نحل، آيه ١٢.

[٢]. سوره ابراهيم، آيه ٣٢.