«نديدم چيزى را مگر اين كه خدا را قبل و بعد و همراه او ديدم»؛ (يعنى با هر چيز سه مرتبه خدا را ديدم) و اين مرحله با تزكيه و تصفيه نفس حاصل مى‌گردد، اين مرحله را تشبيه كرده‌اند به اين كه كسى آتش را بعينه ببيند نه اين كه با استدلال به وجود آن پى ببرد.

در عرفان اسلامى درباره عين‌اليقين چنين گويد: «درجه دوم، عين‌اليقين است و آن بى‌نيازى انسان از يافتن واقعيت به كمك استدلال است و بى‌نيازى انسان از خبر به وسيله ديدن است و پاره شدن حجاب علم به مشاهده واقعيت است.

«عين‌اليقين» شهود اشياء به كشف است، به همان طور كه اشياء هستند، و اين گونه مشاهد با كمك فطرت پاك و قلب سليم است و در صورت پاك شدن عالم جان از غبار گناه و كدورت شك و ترديد ميسر است، منظور از حجاب علم هم معلوم است كه گاهى انسان صورتى مطابق با واقع در ذهن خود تصور مى‌كند، و در حالى كه شى‌ء غائب از او است ولى در صورت حضور شى‌ء در برابر انسان و انعكاس آن برابر شى‌ء در قلب اين عين‌اليقين است. [١]

حق‌اليقين آن است كه «ميان عاقل و معقول وحدت معنويه و ربط حقيقى حاصل شود به نحوى كه عاقل ذات خود را رشحه‌اى از سحاب فيض معقول و مرتبط به او ببيند و آناً فاناً اشراقات انوار او را به خود مشاهد نمايد». [٢] و به عبارت واضح‌تر فردى كه به اين مقام رسيده خود را پرتوى از انوار الهى مى‌داند كه در امواج اشعه‌هاى آن ذات الهى غوطهور است، به مانند كسى كه خود را در متن آتش قرار داده و به وجود آتش يقين كرده است.

رسيدن به اين مرحله نياز به مجاهدات قوى و پاك نمودن نفس از رذايل‌

[١]. عرفان اسلامى، جلد ١، صفحه ٣٤٠.

[٢]. معراج السعادة، صفحه ٧٢، چاپ انتشارات جاويدان.