در فقه اسلام اعراض (آبِروُها) و اموال و دماء (خون‌ها) بسيار مورد احترام است و در هر زمان و مكانى امر به حفظ اين سه چيز شده و اصطلاحاً به اينها موضوعات مهمّة گويند، پيامبر اكرم (صلى الله عليه وآله) در اين روايت مى‌فرمايند به زبان خطاب مى‌شود كه تو گناه كوچكى مرتكب نشده‌اى و با يك كلمه اين سه موضوع مهم را در شرق و غرب عالم مورد تهديد قرار داده‌اى!

گوش معمولًا خطرات جمعى ندارد، بلكه خطر فردى دارد. ولى زبان چنان است كه آتش جنگى را روشن يا آتش جنگى را خاموش مى‌كند، يعنى خطرش هم مى‌تواند مثل نفعش جامعه‌اى را دربرگيرد.

در اينجا دو بحث را تعقيب مى‌كنيم: ١. ريشه اين كه چرا خطرات زبان زياد است ٢. درمان اين دردها چيست. زيرا در مباحث اخلاقى، معلم اخلاق مثل يك پزشك متخصص در دو مرحله فعاليت مى‌كند: ١) ريشه‌يابى بيمارى و تشخيص آن. ٢) درمان مناسب آن بيمارى.

ريشه‌يابى كثرت خطرات زبان‌

اما ريشه‌ها و علل خطرات زياد زبان، اين بيمارى در اصل پيدايش و بروزش معمولًا با بروز بيمارى‌هاى ديگر اخلاقى در علل مشترك‌اند، مثل تعليم غير صحيح و غير اسلامى، عدم تهذيب نفس، معاشرت با منحرفان، فاسد بودن محيط اجتماعى و غيره. اما چرا اضطراب زبان نسبت به ديگر اعضاء بيشتر است، به ٧ علت و ريشه آن اشاره مى‌كنيم:

١. زبان ابزارى است: كه در هر زمان و مكانى در اختيار انسان است، وسيله گناهان ديگر معمولًا چنين به راحتى در دسترس انسان نيست، مواد مخدر يا آلات لهو و لعب مثل آلات قمار و موسيقى و يا مشروب و يا وسائل و مقدمات عمل نامشروع‌