بحث در تدبر و تفكر در آيات الهى بود و به مناسبت دو نمونه از آيات تهديد و دو نمونه از تشويق را متذكر شديم با توضيحاتى كه داده شد، روشن گرديد كه بايد تلاش كرد تا در زمره كسانى نباشيم، كه خداوند متعال فرمود:

(أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَى قُلُوب أَقْفَالُهَا):

«آيا در قرآن تدبّر نمى‌كنند؟ يا بر دلهاى آنها قفل نهاده شده است» [١] در خود بنگر مبادا بواسطه اعمال زشت و صفات ناپسند، قلب ما قفل خورده و نمى‌دانيم، چرا از قرآنى كه نور است گريزانيم؟

(قَدْ جَاءَكُمْ مِنَ اللهِ نُورٌ) [٢]

چرا از كتابى كه تماماً يادآورى و ذكر و بركت است غافليم‌

(وَهَذَا ذِكْرٌ مُّبَارَكٌ) [٣]

چرا از نسخه شفابخش و رحمت الهى بيزاريم‌

(وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ) [٤]

در حديثى از امام صادق (عليه السلام) در تفسير جمله (أَمْ عَلَى قُلُوب أَقْفَالُهَا)

چنين آمده است:

«انّ لَكَ قلباً و مسامع و انّ الله اذا اراد ان يهدىَ عبداً فَتَحَ مسامع قَلبه و اذا اراد به غَير ذلك خَتَم مسامع قلبه فلا يصلح ابداً و هو قول الله عزوجل (أَمْ عَلَى قُلُوب أَقْفَالُهَا

): «براى تو قلبى است و گوشهائى كه (راه نفوذ در آن است) و خداوند هرگاه بخواهد بنده‌اى را (به خاطر تقوايش) هدايت كند، گوشهاى قلب او را مى‌گشايد، و هنگامى كه غير از اين بخواهد بر گوشهاى قلبش مهر مى‌نهد، به گونه‌اى كه هرگز اصلاح نخواهد شد، و اين معنى سخن خداوند است»

(أَمْ‌

______________________________

(١). سوره محمّد، آيه ٢٤. تدبّر از ماده دَبر به معنى بررسى نتائج و عواقب چيزى است به عكس تفكّر كه بيشتر به بررسى علل و اسباب چيزى گفته مى‌شود و بكار بردن هر دو تعبير در قرآن مجيد پرمعنا است- اقْفال در آيه جمع قُقْل در اصل از ماده (قَفول) به معنى بازگشت كردن يا (قَفيل) به معنى اشياء خشك است و از آنجا كه وقتى در را ببندند و بر آن قفل زنند هر كس بيايد از آنجا باز مى‌گردد، و همانند موجود خشك و غير قابل انعطاف چيزى در آن نفوذ نمى‌كند، به اين ابزار مخصوص قفل گفته شده است (تفسير نمونه، جلد ٢١، صفحه ٤٦٩ ذيل همين آيه).

(٢). سوره المائده، آيه ١٥.

(٣). سوره الانبياء، آيه ٥٠.

مبارك چيزى است كه داراى خير مستمر و مداوم باشد، و اين تعبير در مورد قرآن اشاره به دوام استفاده جامعه انسانى از تعليمات آن است، و چون مطلق آمده هرگونه خير و سعادت دنيا و آخرت را شامل مى‌شود.

(٤). الاسراء، آيه ٨٢.