اخلاق اسلامى در نهج البلاغه( خطبه متقين) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٧٢ - (اقسام صبر)
را مىخورم، تا قوايم تحليل نرود، گفتند به ما آن معجون را بياموز گفت: آن ٦ عنصر عبارت است از:
١- خدا را به عنوان ثقة و مورد اعتماد و تكيهگاه گرفتهام، و به مقدّرات او اطمينان دارم. ٢- راضى به قضاى او هستم. ٣- پيراهن صبر پوشيدهام كه محنت را هيچ چيزى چون صبر نيست، و اگر صبر نكنم چه كنم. ٤- اگر در موردى صبر و طاقت نداشته باشم، جزع و فزع نكنم، و ناشكيبائى را پيشه نسازم. ٥- وقتى مخلوقى مثل خود را بدتر از خود بينم شكر كنم. ٦- از خداوند نوميد نيستم كه ساعت تا ساعت فرج و گشايشى دهد و از ستون به ستون فرج است. انوشيروان گفت: با اين حكمتش چگونه او را بكشم، چارهاى نيست، و دستور داد او را كشته و مثله كردند. [١]
(اقسام صبر)
علماء اخلاق در تقسيمى صبر را بر سه شاخه تقسيم كرده: و اين تقسيم را از منابع روائى اخذ نمودهاند، هم در روايت رسول اكرم (صلى الله عليه وآله) و هم در روايت على (عليه السلام) اين مضمون آمده است:
«الصّبر امّا صَبْر على المُصيبة او على الطّاعة او عن المعصية و هذا القسم الثالث اعلى درجةً مِنَ القسمين الاولين»:
«صبر يا صبر بر بليّه و مصيبت يا صبر بر اطاعت و بندگى و عبوديت يا صبر از گناه و معصيت است و اين قسم سوم از دو قسم اول بالاتر و پرارزشتر است». [٢]
١- صبر بر مصيبت- اين دنيا دار تزاحم و تضاد است، و در نتيجه مشتمل بر مصائب و بلا خواهد بود، بهره جستن از كام دنيا مستلزم اين مصائب است، چنانكه
[١]. خلاصه شده از تاريخ بيهقى به نقل از كتاب برگزيده متون ادب فارسى، چاپ مركز نشر دانشگاه، صفحه ١٢.
[٢]. شرح نهجالبلاغه ابن ابى الحديد، جلد ١، صفحه ٣١٩؛ ميزان الحكمة، جلد ٥، صفحه ٢٦٧.