در روايت است كه امام هشتم (عليه السلام) در سفر خود به خراسان شبها در فِراش خود بسيار تلاوت قرآن مى‌كردند، و وقتى به آيه‌اى كه ذكر بهشت يا جهنّم بود مى‌رسيدند، مى‌گريستند، و بهشت را از خدا طلب و از آتش جهنم پناه به او مى‌بردند. [١]

پرهيزكاران چنان به آيات مشتمل بر تشويق توجه دارند گويا نعمتها در برابر ديدگان آنهاست، گويا بهشت را مى‌بينند، و از طرفى چنان گوش به آيات مشتمل بر عذابهاى الهى مى‌سپارند، كه گويا زفير و شهيق جهنم را مى‌شنوند. «زفير و شهيق» دو موجود زنده‌اى هستند كه تنفس مى‌كنند مثل انسان و اسب و غيره، به درون بردن هوا را نيز زفير و بيرون كردن آن را شهيق گويند، و به تعبير ديگر دم و بازدم. آيا نمى‌شود از اين استفاده كرد كه جهنم هم موجودى زنده است كه داراى زفير و شهيق است، دم و بازدم دارد، به طورى كه صداى آن محسوس است، و چنانكه ما تنفس يك انسان يا اسبى را كه دويده به خوبى مى‌شنويم، اهل معرفت هم دم و بازدم جهنم را مى‌شنوند، آنچه ما از بهشت و جهنم در نظر خود ترسيم كرده‌ايم بسيار متفاوت است. ما نعمتهاى بهشت را تشبيه به باغهاى پرميوه و جهنم را تشبيه به گودالى آتشين مى‌كنيم، ولى حقيقت غير از آن چيزى است كه ما تصور مى‌كنيم، اينكه قرآن مى‌فرمايد: (وَجِى‌ءَ يَوْمَئِذ بِجَهَنَّم) [٢]: «جهنم آورده مى‌شود» يعنى چه، جهنم به سوى گنهكاران مى‌آيد چه مفهومى دارد؟ يا اينكه‌

مى‌فرمايد: (وَأُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ) [٣] «بهشت براى پرهيزكاران نزديك آورده مى‌شود» يعنى چه؟ حركت جهنم و بهشت چه معنى دارد؟ آتش جهنم از درون مى‌سوزاند و اول قلب را سوزانده و بعد جسم را يعنى‌

[١]. بحارالانوار، جلد ٩٢، صفحه ٢١٠؛ ميزان الحكمة، جلد ٨، صفحه ٨٨.

[٢]. سوره الفجر، آيه ٢٣.

[٣]. سوره الشعراء، آيه ٩٠ و سوره ق، آيه ٣١.