كاركرد هريك از كاركنان را به حساب خود او بگذار و كارنامه يكى را بردوش ديگرى منه و هريك را جز به عملكرد خودش بازخواست مكن و از هريك، به اندازه آنچه از او سرمى زند[به قدر شايستگى اش [پشتيبانى كن.

نامه اى از جانب خويش به هركدام بفرست تا او را به تلاش وادارى و آگاه كنى كه من از كارهاى تو بى خبرنيستم. برازندگى هيچ يك، نبايد تو را وادارد كه اشتباه‌هاى كوچك او را بزرگ بشمارى و ناتوانى هيچ يك نبايد تو را برآن دارد كه كاستى‌هاى بزرگ او را ناچيز بشمارى. (١١٩)

چهارچوب تجسّس

روشن است كه نظام اسلامى از اركانى، تشكيل مى‌يابد؛ از جمله: قوّه مقننه، قوه قضائيّه، قوه مجريّه، نيروى دفاعى و جنگى براى رويارويى با كفّار و منافقان و پيمان شكنان، مراكز فرهنگى چون دانشگاه‌ها و حوزه‌هاى علميّه و موءسسه‌هاى اقتصادى.

پاسدارى از اين اركان اقتضا مى‌كند كه رئيس حكومت برتمامى آنها نظارت و مراقبت كامل داشته باشد؛ خواه از جانب خود يا از راه‌هاى ديگر. و اين به سبب محافظت از نظام اسلامى است كه از واجب ترين واجب‌ها ومهم ترين امور است. عقل به اين امر حكم مى‌كند؛ چه آن كه نظام اسلامى جز با مراقبت، پايدار نمى‌ماند و هرآنچه پابرجايى نظام بسته به آن باشد به ضرورت و براهت عقلى واجب است. بنابراين مراقبت كامل و همه جانبه، بر رئيس حكومت، واجب ولازم است. اين همان واجبى است كه پيامبراكرم و نيز جانشين او اميرموءمنان ـ به شهادت نمونه‌هايى كه پيش تر بيان شد ـ ازآن فروگذار نكرده‌اند؛ چنان كه رسول خدا در سريّه‌ها و غزوه‌هاى گوناگونى، براى خود، مراقب و جاسوس برگزيد. افرادى مانند بسيسه در بدركبرى، انس و موءنس و حبّاب بن منذر در

(١١٩) دعائم الاسلام، ج١، ص٣٥٩.