پس اين سه شخصيت بزرگ علمى‌از فقهاى پيشين شيعه، اتفاق نظر دارند براين كه مقام عصمت دردعوت كننده به جهاد ابتدايى شرط نيست؛ اگر چه در خصوصيات مسأله با هم اختلاف نظر دارند كه به موارد اختلاف اشاره شد.

ديدگاه‌هاى قائلان به عدم جواز جهاد ابتدايى در عصر غيبت

مشهور ميان علماى پيشين و علماى متأخر، عدم جواز جهاد ابتدايى بدون امر امام معصوم(ع) و بدون اجازه اوست و بستگى به امر امام دارد. اينك بخشى از گفتار آنها را مى‌آوريم:

١.شيخ طوسى درباب اوّل از كتاب جهاد نهايه مى‌گويد:

با فراهم شدن چند شرط، جهاد واجب مى‌شود: امام عادلى ظهور داشته باشد كه بدون فرمان او براى مسلمان‌ها جهاد جايز نيست يا نماينده او براى سرپرستى امور مسلمان‌ها، حضور داشته باشد و سپس آنها را به جهاد دعوت كند. دراين صورت برمسلمان‌ها جهاد واجب مى‌شود و بايد براى جهاد قيام كنند. اما اگر امام ظهور نداشته باشد يا نماينده او حاضر نباشد، جهاد با دشمن جايز نيست و جهاد دركنار حاكمان جور يا بدون وجود امام، خطا و انجام دهنده آن گناهكار است. اگر به دشمن صدمه و ضربه بزند، اجر و پاداشى ندارد و اگر به او ضربه برسد گناهكار محسوب مى‌شود؛مگر اين كه پيشامدى براى مسلمان‌ها از طرف دشمن پديد آيد كه برموجوديت اسلام بترسند و نابودى اسلام مطرح باشد يا برجان و مال جمعى از مسلمان‌ها بترسند كه دراين صورت جهاد با كفار و دفاع از حريم اسلام واجب است. (٤)

ازاين گفتار به روشنى به دست مى‌آيد كه درجهاد غير دفاعى شرط است كه حتما امام معصوم يا نماينده امام، مردم را به جهاد فرا خواند. اگر چه وى درجواز جهاد، فقط امام

(٤)النهاية و نكتها، ج٢، ص٥.