تجسّس الخبر يعنى در پى خبر به جستجو پرداخت و نهان امور را كاويد... جاسوس و جسيس به حامل پيام فتنه انگيز گفته مى‌شود؛ يعنى همان جاسوس كه در پى خبر مى‌گردد و آن گاه كه به دست آورد، آن را به دروغ مى‌آرايد.

همو مى‌نويسد:

تحسّس استمع لحديث القوم و طلب خبرهم في الخير... و بالجيم في الشرّ؛ (٦)

«تحسّس» يعنى به سخن قوم گوش فرا داد و خبر آنها را به قصد خير دريافت كرد و «تجسّس» يعنى خبر و احوال آنها را به نيت شرّ و فتنه دريافت نمود.

همچنين درلسان العرب مى‌گويد:

الحاسوس الّذي يتحسّس الاخبار مثل الجاسوس بالجيم أوهو في الخير و بالجيم في الشرّ. و قيل : التجسّس بالجيم أن يطلبه لغيره و بالحاء، أن يطلبه لنفسه. و قيل: بالجيم البحث عن العورات و بالحاء الاستماع. و قيل: معناهما واحد في تطلّب معرفة الاخبار؛ (٧)

جاسوس يعنى آن كه در جستجوى خبرهاست همانند جاسوس و يا آن كه حاسوس دركسب خبر، نيّت خيردارد اما جاسوس نيّت شرّ و فتنه. برخى گفته‌اند: در «تجسّس» جاسوس خبر را براى ديگرى مى‌خواهد اما حاسوس خبر را براى خود مى‌خواهد. برخى ديگر گفته‌اند: «تجسّس» جستجوى

(٥) اقرب الموارد، ج١، ص١٢٣، ماده «جسّس».
(٦) همان، ج١، ص١٩١، ماده «حسّس».
(٧) لسان العرب، ج٢، ص٢٨٣، ماده «جسّس» و ج٣ ص١٧٠، ماده «حسّس».