و جمعه را بى جماعت در ابتداء نمى‌توان كرد و ظاهرا اقلّ عددى كه به آن منعقد شود پنج است و تا عدد به هم نرسد شروع درخطبه نكند و اكر بعد از شروع بعضى از عدد مذكور روند، دور نباشد كه اتمام بر بانى لازم باشد خصوصا كه يك ركعت تمام با عدد ادراك شده باشد و ظاهرا اكر آن بعض امام باشد و هيچ يك از آنها كه باقى مانده‌اند لايق امامت نباشد فرادى به جاى آوردن بهتر از ترك است الا اين كه بعد از فراغ دراين دو صورت قطع نظر از موجبى كه به آن اشاره شد ظهرى مردّد به جاى آورد.

و اكر ادراك امام پيش [از] تكبير ركوع ركعت ثانى كند نيّت كرده با او ركوع‌كند و بعد از تسليم امام ركعتى فرادى به جا آورد و ظاهرا احوط آن است كه اكر در اثناء ركوع‌ادراك او كند ترك اقتدا نكند و بعد از اتيان به آنچه مذكور شد ظهرى مردّد به جاى آورد و مى‌بايد كه ميان دو جمعه كه به ظاهر صحيح باشند به اعتقاد مصلّيان، كم از يك فرسخ نباشد و ظاهرا هركس را كه بعد ميان او وموضع اقامت جمعه زياده از دو فرسخ نباشد حضور جمعه لازم است يا آن كه اكر شرايط به هم رسد اقامت جمعه كند اكر در ما بين يك فرسخ باشد.

واحوط آن است كه هركاه بعد موطن او از موضع اقامت جمعه به حيثيتى باشد كه هركاه نماز صبح درمنزل خود كذارد ادراك جمعه تواند كرد و چون نماز جمعه و عصر با امام كذارد پيش از شب به منزل خود تواند رسيد ترك حضور جمعه نكند چنانچه از بعضى (١) منقول است.

و از حضور جمعه، مريض و شيخ كبير و اعرج و مسافر و عبد و زن واعمى مستثنى شده‌اند و همچنين غير اينها در وقت حرارت بسيار و كل و باران يا خوف ضرر و ملحق به اين شده شخصى كه بيمارى داشته باشد و از حضور جمعه خوف موت يا تضرّر به هم رساند و همچنين خبّازى كه از حضور جمعه خوف احتراق خبز داشته باشد و نحو اينها و جميع اينها دور از صواب نيست.

اما ظاهرا شيخ كبير و اعرج مقيّدند به حالى كه حضورشان موجب مشقّت عظيم شود و هركاه اين جمع حاضر شوند ظاهرا برايشان جمعه لازم باشد مكر آن كه از

(١) درحاشيه نسخه خطى آمده است كه مراد از «بعض» ابن ابى عقيل است.(ر.ك: حياة ابن ابى عقيل و فقهه، مركز معجم فقهى،ص٢٤٦).