عادل را به عنوان شرط ذكر كرده اما به قرينه اين گفته كه: «جهاد درصورتى واجب است كه امام عادل ظهور داشته باشد.» از تعبير «ظهور» مى‌فهميم كه مراد، امام معصوم است؛ زيرا در فرهنگ شيعه فقط از امام معصوم به «امام غايب» يا «امام ظاهر» تعبير مى‌كنند.

به هرحال عبارت شيخ طوسى كاملا دلالت دارد بر شرط جواز جهاد ابتدايى با وجود امام معصوم.

ممكن است كسى بگويد: شيخ طوسى جواز جهاد را تنها به عصر ظهور امام معصوم منحصر نكرده، بلكه يكى از دو شرط را معتبر دانسته است:يا ظهور خود امام معصوم كه بايد جهاد با فراخوانى و امر ايشان انجام گيرد يا حاضر بودن كسى كه امام معصوم او را براى سرپرستى امور مردم منصوب كند، اگر چه در زمان غيبت به امام معصوم دسترسى نيست.

اما در مورد نايب امام جا دارد كسى ادعا كند حتى در زمان غيبت دسترسى به منصوب امام امكان پذير است؛ البته بنابراين كه بگوييم: دلالت روايات و دليل‌ها برجانشينى فقيه به جاى امام معصوم، تمام است. طبق اين فرض فقيه نيز از جمله كسانى است كه امام معصوم او را براى سرپرستى مسلمان‌ها منصوب كرده است.

بلى، مى‌توان گفت: ظاهر تعبير «حضور» دركلام ايشان اين است كه فقيه عملا سرپرستى امور مسلمان‌ها را داشته باشد و وقتى اداره كارهاى مسلمان‌ها را به دست گرفت و در رأس دولت اسلامى‌قرار گرفت ـ اين همان تعبير ديگر حضور است ـ مى‌تواند به منظور دعوت كفار به اسلام مسلمان‌ها را براى جهاد عليه آنها فرا خواند.

نتيجه اين كه مراد از «نصب» درعبارت شيخ تنها نصب خاص نيست؛ بلكه از اطلاق آن استفاده مى‌كنيم كه نصب عام را ـ كه براى فقها نيز هست ـ در برمى‌گيرد.

پس وقتى فقيه امور اجتماعى مسلمان‌ها را اداره كند، مى‌تواند همانند امام معصوم ظاهر، مردم را به جهاد دعوت كند.

ديده انصاف، نشان مى‌دهد استفاده نصب عام از عبارت مرحوم شيخ طوسى خيلى نامناسب و بعيد نيست و اين كه ايشان پس از عبارت قبلى گفته است:«نگهدارى اسب براى جهاد در راه خدا فضيلت فراوان و ثواب زياد دارد، اما اين استحباب وقتى است كه امام(ع)