فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٩٩ - نقش زمان در تحول سيره ها و واژگان از نگاه شهيدصدر احمد مبلّغى

و گاه نيز با اين مطالعه ، حالاتى از مردم يا راويان كشف مى‌شود كه تحليل و گرد آوردن آن حالات، وجود يك سيره را درآن دوره آشكار مى‌سازد.

شهيدصدر به اين موضوع نيز توجه نشان داده و مى‌گويد:

روايات به صورت ضمنى جنبه هايى از زندگى راويان يا مردم را منعكس مى‌سازند. (١٣)

راه حل دوم: تكيه مستنبط بر عنصر

«نرسيدن و منعكس نشدن يك مسأله درتاريخ»

گاه مستنبط چندان نيازمند آن نيست كه مسير دورى را درتاريخ طى كند و با عبور از جاده پر سنگلاخ زمان، به سوى صدر اسلام به پيش رود؛ بلكه با تكيه بريك نكته تاريخى، كه كشف آن به سهولت و سرعت امكان پذير است، مى‌تواند تحليلى عقلى را سامان دهد كه نتيجه اش كشف وجود يك سيره در زمان امامان(ع) است . اين نكته تاريخى، عدم انعكاس يك مسأله درتاريخ و به عبارت ديگر نرسيدن مسأله به دست ماست.

آنچه به ما نمى رسد گاه يك سيره است و گاه لوازم عدم يك سيره. در هر صورت وجود سيره مقابل، آشكار و كشف مى‌گردد. براى توضيح بيشتر، هريك را جداگانه بررسى مى‌كنيم:

الف) نرسيدن يك سيره به ما: گاه يك مسأله داراى ويژگى‌هاى زير است:

* به گونه اى است كه نمى تواند درآن، سيره اى شكل نگيرد؛ به اين معنا كه پديده اى اجتماعى است كه شكل گيرى سيره درآن اجتناب ناپذير مى‌نمايد؛ مانند مسأله