تقريب دلالت: اگر احيا سبب ملك باشد، پرداخت حق به مالك اوّل وجهى ندارد. بنابراين بايد بگوييم: احيا سبب ايجاد حق مى‌شود و با پرداخت حق به مالك اول نيز منافات ندارد.

سند روايت، صحيح است و هيچ اشكالى ندارد.

٣. صحيحه عمربن يزيد:

قال: سمعت رجلا من أهل الجبل يسئل أبا عبداللّه(ع) عن رجل أخذ أرضا ممّا تركها أهلها فعمرها وكرى أنهارها و بنى فيها بيوتا و غرس فيها نخلا شجرا.قال: فقال أبو عبداللّه(ع) : كان اميرالمؤمنين(ع) يقول: من أحيى أرضا من المؤمنين فهي له و عليه طسقها يؤدّيها إلى الامام(ع) في حال الهدنة. فإذا ظهر القائم(ع) فليوطّن نفسه على أن تؤخذ منه؛ (١٥)

شنيدم كه مردى از اهالى جبل از امام صادق(ع) درباره زمينى پرسيد كه صاحبش آن را ترك كرده و شخص ديگرى آن را آباد و نهرهاى آن را لاى روبى و در آن ساختمان و درخت كاشته است. حضرت پاسخ داد: اميرالمؤمنين(ع) فرموده است: هرمؤمنى زمينى را آباد كند از آن اوست و بايد خراج را درحال صلح به امام بپردازد و هرگاه امام زمان ظهور كند بايد خودش را آماده كند تا زمين را از او بگيرد.

تقريب دلالت: اين روايت نيز صراحت دارد دراين كه احيا سبب ايجاد حق است نه ملك؛ زيرا اولا، امام(ع) مى‌فرمايد كه پس از احيا بايد خراج به امام پرداخت شود. پرواضح است ملكيت زمين با پرداخت خراج منافات دارد. ثانيا، در پايان حديث، امام اظهار مى‌دارد كه درعصر ظهور، صاحبان زمين بايد خودشان را آماده كنند، ممكن است حضرت حجت زمين را از آنها بگيرد. بى شك، اين جمله نيز دلالت دارد كه احياگر مالك زمين نمى‌شود؛ چون اگر مالك باشد گرفتن زمين از سوى امام زمان وجهى ندارد.

سند روايت: عمربن يزيد درسند روايت، ميان دو نفر مشترك است يكى ثقه و ديگرى

(١٥) آية اللّه تقى قمى، مبانى منهاج الصالحين،ج٦، باب٤ از ابواب انفال، ح١٣.