فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٨١

فقيهان عامّه بودند، كه براى مناقشه ديدگاه هاى آنها و اثبات حكم شرعى براساس مذهب اهل بيت عليهم السلام، بهترين ابزار، آيات قرآنى بود كه همه مسلمانان و مذاهب فقهى، آن را مقطوع السند و قابل احتجاج مى‌دانستند. (٧)

از اين جاست كه درمقام مقايسه مكتب بغداد ـ به خصوص فقه شيخ الطايفه ـ با مكتب اهل حديث و فقيهان قم و رى، بركم رنگ بودن و محدوديّت استناد به آيات الاحكام درفقه اهل حديث و برعكس، گسترش و توسعه آن در مكتب بغداد، آگاهى يافته و جلوتر كه برويم و آثار دخالت مستقيم و داراى اولويت آيات را كه در فقه شيخ طوسى مشاهده كنيم، در مى‌يابيم كه به واقع يكى از عوامل نشاط و بالندگى فقه وى مرهون همين امر است.

پيش از ذكر نمونه هايى از به كارگيرى آيات قرآن در استدلالهاى شيخ ، يادآور مى‌شويم كه به طور كلّى احكام شرعى بردو دسته قابل تقسيم هستند: يك دسته عبارتند از: احكام كلّى هرباب كه اعمّ از قواعد فقهى ومسائل اصلى هستند و دسته ديگر فروع جزئى و مصداقى كه حكم آنها به گونه‌اى وابسته به آن احكام كلّى است.

آيات فقهى نيز به يك اعتبار، به سه دسته تقسيم مى‌شوند:

دسته اوّل: آياتى كه دلالت برحكمى مشخّص دارند و محدوده موضوع آنها قابل بسط نيست؛ مانند آيه {حرّمت عليكم الميتة و...} (٨) كه موضوع آن مردار، خون و... است و درغير آن موارد كاربردى ندارد. البته در موارد مشكوك كه آيا در زمره اين موضوعات هست يا خير، مانند پوست مردار، مى‌توان بدان استناد كرد. (٩)

دسته دوم: آياتى كه موضوع آنها كلّى و قابل تعميم درموارد مختلف بوده و مرتبط با ابواب متفاوت است؛ مانند آيه شريفه {و تعاونوا على البرّ و التّقوى} (١٠) و آيه شريفه {أوفوا بالعقود} . (١١)