از قضا ميان اين دو عامل، ارتباط تاريخى منسجمى نيز وجود دارد، كه سرزمين شام و محصولات فكرى و دينى آن را به ايران و حكومت صفويّه پيوند مى‌زند. درزير فهرست وار و به طور خلاصه، اين دو عامل و نقش آنها رادر تحوّلات علمى و فرهنگى قرن دهم،مورد بررسى قرار داده و زمينه اى را فراهم مى‌كنيم:

الف) ويژگى‌هاى علمى و مذهبى سرزمين شام

اين سرزمين از زمان دولت اموى و عباسى، رابطه عميقى با تشيّع داشته است كه از ترس اين دولت ها، شيعيان در تقيّه به سرمى بردند. پس از دولت عبّاسى، آزادى هايى براى شيعيان پديد آمد و رفته رفته برتوسعه مذهب تشيّع و استقرار علماى شيعه دراين منطقه افزوده شد تا زمان شهيد اوّل كه حوزه علميّه شيعه را در منطقه جبل عامل پايه ريزى كرد، و آن را منطقه اى يافت كه از دسترس مخالفان تشيّع به دور است.

مكتب فقهى شهيد اوّل، به دليل انسجام و هماهنگى تشيّع دراين منطقه و تمركز آنان، از ويژگى‌هاى بسزايى برخوردار شد.

محصولات فكرى و علمى حوزه علميه جبل عامل آن قدر گسترده بود كه حتّى درمقابل حوزه نجف احساس استقلال مى‌كرد؛ چنان كه شيخ حسن و صاحب مدارك را مى‌بينيم كه به مدّت كمى در نجف مى‌مانند و بى درنگ پس از كسب فيوضات علمى در مدرسه مقدّس اردبيلى، به وطن خويش باز مى‌گردند. شايد اين امر، بيشتر مرهون افرادى چون محقق كركى(م ٩٤٠) باشد كه به نحو مؤثرى فقاهت و روش هاى آن را توسعه بخشيد ومكتب مستقلّى پديد آورد.

ب) قدرت يافتن صفويّه درايران و آثار فرهنگى آن

با صرف نظر از جزئيّات و مستندات تاريخى، مهم ترين نكته دراين زمينه را مى‌توان دعوت سلاطين صفوى از فقيهان و دانشمندان اسلامى دانست كه بيشتر آنان از همان منطقه جبل عامل و شام بودند. ميدان دادن به فقيهان تا حدّى بود كه محقّق كركى(م ٩٤٠) به مقام