فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٩٧ - نقش زمان در تحول سيره ها و واژگان از نگاه شهيدصدر احمد مبلّغى
صرف وجود سيره در زمان هاى متأخّر بدون اضافه كردن نكته اى خاص به آن، كاشف از ثبوت سيره در زمان امامان(ع) نيست. (١٠)
راه هاى شناخت تطوّرات تاريخى در سيره ها
آيا راه هايى را مىتوان در نظر گرفت كه با پيمودن آنها بتوان سيره هاى زمان امامان(ع) را شناسايى كرد؟
شهيدصدر به هنگام ترديد در اين كه آيا سيره در زمان امامان(ع) وجود داشته يا نه، راه حل هاى گوناگونى را ارائه كرده است. اين راه حل ها را در قالب زير ـ كه با قالب ارائه شده توسّط شهيدصدر تا حدودى متفاوت است ـ منعكس مىكنيم:
راه حل اوّل: مطالعه و تحليل تاريخى
از آن جا كه در پى كشف تحقّق سيره در يك مقطع تاريخى ـ كه فاصله زيادى با عصر كنونى دارد ـ هستيم بايد مطالعه اى را در عرصه دامنه دراز تاريخ سامان داد.مطالعه اى تاريخى از فرايندى پيچيده و نفس گير تشكيل مىيابد كه درآن، بررسى كننده قطعات مختلفى را از قرينه ها و نشانه ها ـ آن هم درحوزه اى فراخ ـ كنار هم مىنهد و به نتيجه اى دست مىيابد.
از آن جا كه اين نتيجه را گاه اشكال يا اشكالاتى به چالش مىكشانند، بايد مطالعه كننده تا سرحدّ شفّاف ساختن چهره واقعى تاريخ به پيش رود و در اين راه از گرد آوردن قرينه ها و ضميمه كردن آنها به يكديگر دريغ نورزد.
شايد بتوان گفت: اگر چه مطالعه تاريخى، به عبور از يك فرايند پيچيده نيازمند است،امّا از آن جا كه سيره يك پديده اجتماعى شفّاف و پر نمود در زندگى است، مطالعه
(١٠) ر.ك: بحوث في شرح العروه،ج٣،ص٣٢