٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١١١ - نگاهى به اختلاف فتاواى آية الله خويى و شهيد صدر در باب بيع محمد رحمانى

هركس از بندگانش بخواهد به ارث مى‌گذارد و عاقبت از آن با تقواهاست. من و اهل بيتم زمين را به ارث برده ايم و ما اهل تقوا هستيم و تمام زمين از آن ماست. پس هرمسلمانى زمين را آباد كند، بايد خراج(اجاره) آن را به امام از اهل بيت من بپردازد. دراين صورت آنچه را بخورد، حلال است و اگر زمين احيا شده ترك و درنتيجه خراب شود ومسلمان ديگرى آن را آباد و احيا كند او احق به آن است نسبت به كسى كه آن را ترك كرده؛ پس بايد خراج زمين به امام از اهل بيت من داده شود و درنتيجه تصرفات او حلال خواهد بود تا اين كه حضرت قائم(عج) با شمشير ظهور كند و او برزمين ها مسلط و ديگران را بيرون خواهد كرد.

ازاين روايت امورى استفاده مى‌شود:

١. زمين با تمام اقسامش ملك امام(ع) است.

٢. ازجمله شرايط احيا، مسلمان بودن احياگر است.

٣. علت وجوب پرداخت خراج از سوى احياگر زمين به امام(ع) ازآن جهت است كه امام مالك زمين و پرداخت خراج فرع برمالكيت است.

٤. احياگر با آباد كردن زمين صاحب حق برزمين مى‌شود و اين حق تا زمانى باقى است كه آبادى زمين باقى باشد. بنابراين اگر شخص ديگرى زمين را آباد كرد او محقّ است.

٥. امام زمان به هنگام ظهور تمام زمين هاى دردست غير شيعه را مى‌گيرد و زمين‌هاى دردست شيعيان را نمى‌گيرد.

تقريب دلالت: فقره سوم ، چهارم و پنجم به وضوح دلالت دارد كه احيا سبب حصول ملك نيست و تنها موجب ايجاد حق است؛ زيرا لزوم پرداخت خراج(اجاره) و جواز حق تصرف از سوى ديگران به مجرد خراب شدن زمين و گرفته شدن زمين از سوى امام زمان(عج) جز از شيعيان هريك به تنهايى دلالت دارد كه احياگر مالك زمين نمى‌شود؛ چون هريك از اين امور با مالكيت منافات دارد ولى با ايجاد حق منافات ندارد.