بحث هاى فقهى را زنده كرديم و با پيراستن اصول، به نگارش فروع برآمديم و ميان تحقيق درادلّه و موضوعات، جمع كرديم و با عباراتى نزديك به ذهن و تقريراتى قابل فهم، كه نه آن قدر خلاصه باشد ـ كه موجب پريشانى خاطرشود و نه آن قدر به طول

انجامد كه ملال آور باشد ـ آن را نگاشتم. (٦)

بدين ترتيب تا حدودى درمى يابيم كه شيخ حسن برآن است تا كتابى فقهى تأليف كند كه قابل تدريس درحوزه‌هاى علميّه بوده و راه را دردرك و فهم فقه و فقاهت هموار سازد.

امّا اگر چه با كمال تأسف درتكميل آن توفيق نيافت و فقه او درميادين علمى ، درحاشيه قرار گرفت، با اين حال، مقدّمه اصولى اين كتاب توانست قرن ها هم پاى شاگرد و استاد پيش بيايد و محور اصلى آموزش اصول فقه درحوزه هاى علميّه باشد.

٢. چارچوب مطالب كتاب

شيوه و سبكى كه مؤلّف درارائه مطالب فقهى برمى گزيند از بسيارى جهات قابل توجّه است.

پيش از ورود به مسائل فقهى مقدمه اى آورده است كه طى دو بخش جداگانه، ابتدا درباره شرافت و فضيلت علم و آنچه براى عالمان واجب است سخن مى‌گويد و پيرامون تعريف ، جايگاه، شرافت و موضوع و مبادى علم فقه به تفصيل مطالبى را كه از كتاب و سنّت برداشت شده، ابراز مى‌دارد. پيش از صاحب معالم معمولا از چنين مطالبى، بدين تفصيل سراغ نداريم. جز محقّق حلّى در آغاز كتاب معتبر، يا شهيد دراوايل ذكرى، كه آنها نيز بسيار خلاصه درباره علم آموزشى و سفارش هاى لازم براى محصّل علم فقه، سخن رانده‌اند.

دربخش دوم مقدّمه ـ چنان كه همگى آشنايى داريم ـ مطالب و مسائل علم اصول، با

(٦) مقدّمه معالم الدين(قسم الفقه)،ج١،ص٥٩.