در واقع شاه بيت تفكرات شهيد صدر پاسخ هايى است كه او به اصلى ترين پرسش انديشه دينى مى‌دهد. تقريبا امروزه همگان مى‌دانند كه مهم ترين پرسش پيش روى فقه، چگونگى دست يابى به آينده از دل گذشته است. دين مداران به لحاظ قدمت فقه پاى در ركاب گذشته دارند.

جاى طرح اين پرسش است كه پل پيوند دهنده گذشته و آينده كجاست و چگونه مى‌توان به سمت آينده تاخت؟ در پاسخ به اين پرسش انديشه هاى متفاوتى بيان شده است؛ امّا آنچه شهيدصدر را از ديگران جدا مى‌سازد تلاش منظم و منضبطى است كه او در پاسخ به اين سؤال توصيه مى‌كند.

تفكرات شهيدصدر برخلاف انديشه هاى پراكنده و صرفا نكته پردازانه ديگران به ايجاد ساز و كارى منطقى براى پيوند گذشته با آينده مى‌پردازد و در قالب تفكرى سيستماتيك مى‌كوشد تا انديشهفقهى را در چارچوبى مشخص در مسير تحول و دگرگونى ذاتى وخود جوش در قبال زمان قرار دهد.

آنچه در پى خواهد آمد بخشى از انديشه هاى شهيدصدر را در دو مقوله مهم تحول واژگان و تحول سيره ها بررسى مى‌كند. اگر چه انديشه هاى وى دراين دو مقوله، بيشتر، به صورت مباحثى در ضمن مسائل ديگر ارائه شده است ودر قالبى مستقل و با رويكرد برجسته‌اى در مقوله زمان شناسى شكل نگرفته است، ولى ريشه هاى جسته و گريخته اى از دقت را در نقش تطوّر زمان و فقه مى‌توان درمباحث اين شهيد متفكّر پى گرفت.

درواقع دقت او در فرايند تحول ساز زمان بيش از آنكه در امتداد نگاه هاى كليشه اى و سنّتى به فقه و زمان قرارگيرد بيانگر رويكردى جديد و تازه به فقه و زمان و عرصه هاى مشترك ميان اين دو باز مى‌گردد.

دراين نوشتار كوشش برآن است تا دامنه اى فراخ تر از آنچه شهيدصدر در زمينه واژگان و سيره ها ارائه كرده، بگستريم و فروع و شاخه هاى بيشترى را پيش روى