امامان(ع) فارغ از فاصله زمانى امروز است و آن دوران بخشى از محيط زيست تاريخى بشر بوده است، درخواهيم يافت كه كه در زمان امامان(ع) نيز همين ارتكاز وجدانى وجود داشته است.

دراين راه حلّ برخلاف راه حل هاى قبلى، كار كشف بخشى از واقعيت هاى تاريخى در دوران امامان را با نگاه به درون به انجام مى‌رسانيم.

اين راه حلّ از دو جنبه مهم سود مى‌برد: نخست آن كه ما به ارتكازى درونى دست مى‌يابيم و دوم آن كه به عمومى و فراگير بودن اين يافته ـ و به سخن ديگر به خصلت فرا زمانى و فرا مكانى بودن آن ـ واقف مى‌شويم.

شهيدصدر اين راه حل را به صورت زير ارائه كرده است:

انسان هنگامى كه مسأله اى را بر وجدان و مرتكزات خود عرضه كرد و دريافت كه وجدان او به اتخاذ يك موضع گيرى معين روى مى‌آورد و نيز دريافت كه اين موضع گيرى در وجدان او از ضريب بالايى برخوردار است و نيز توانست كه بر پايه تحليل وجدانى احراز كند كه اين موضع گيرى ، به خصوصياتى كه دريك حال نسبت به حال ديگر و يا دريك خردمند نسبت به خردمند ديگر درمعرض دگرگونى است،ارتباطى ندارد، مى‌تواند به اين اطمينان دست يابد كه دريافت وجدانى او يك حالت فراگير نسبت به تمام عقلاست. (١٧)

(١٧) دروس في علم الاصول،ج١،ص٢٨٠.