فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٩٦ - نقش زمان در تحول سيره ها و واژگان از نگاه شهيدصدر احمد مبلّغى
بوده است؟
دو ديدگاه دراين زمينه به چشم مىخورد:
برخى از عالمان با مشاهده يك سيره در زمان خود ، به وجود آن در زمان شارع حكم مىكنند و در مقابل، بسيارى از عالمان، از جمله شهيدصدر معتقدند كه نمىتوان به صرف وجود سيره در دوره متأخّر از تشريع، حكم به وجود آن در دوره تشريع كرد.
اين ديدگاه از نظر منطقى به دليلى محكم تكيه دارد. سيره يك پديده فرا زمانى نيست كه ربطى با مسائل زمان نداشته باشد؛ بلكه ارتباطى تنگاتنگ را هم در مرحله پيدايش و هم در مرحله تداوم و بقا با شرايط و مسائل زمان دارد.
اگر ارتباط سيره را با مسائل زمان بپذيريم، استدلال گروه اوّل ـ كه وجود سيره را در زمان هاى بعد،دليل وجود آن در زمان شارع مىگيرند ـ فرو مىريزد. ممكن است يك سيره در شرايطى بعد از عصر تشريع، شكل گرفته باشد.
شهيدصدر به همين منطق و استدلال توجه نشان مىدهد. وى در يك مورد، ضمن ردّ اين ادّعا كه وجود سيره در عصرهاى متأخّر دليل ثبوت آن در زمان امامان(ع) است، مىگويد:
ممكن است سيره از عواملى كه بعد از عصر امامان(ع) پديد آمده، تأثير پذيرفته باشد؛ مانند انتشار تدريجى فتوا در مسأله و امثال آن،و از پيدايش سيره از زمان امامان(ع) ريشه نگيرد. (٩)
البتّه شهيدصدر در موردى كه بتوان قراينى را به دست آورد كه از امتداد سيره تا زمان امامان(ع) حكايت كند به ثبوت سيره در دوره امامان(ع) تن مىدهد.از اين رو مىگويد:
(٩) ر.ك: بحوث في شرح العروه،ج٣،ص٣٢.