فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٩٤ - نقش زمان در تحول سيره ها و واژگان از نگاه شهيدصدر احمد مبلّغى
تطوّر سيره ها
سه نوع تأثير گذارى را مىتوان براى زمان در ارتباط با سيره ها درنظر گرفت:
كوشش براى شناخت سيره هايى از اين دست چه فايده اى در بردارد؟ پاسخ روشن است در آينه سيره هايى كه در زمان شارع وجود داشته اند مىتوان احكام شارع را ديد؛ زيرا اين سيره ها درصورت متشرّعه بودن، از آبشخور شرع سرچشمه مىگيرند و درصورت عقلايى بودن و عدم ردع از آنها، راهى مطمئن به سوى ديدگاه شرع هستند.
بنابراين نبايد پنداشت كه بررسى سيره هايى زوال يافته از اين دست بى نتيجه است. گاه با بررسى و شناخت اين سيره ها مىتوان از زير سايه سنگين برداشت هايى كه فقيهان درطول تاريخ از برخى روايات كرده اند، بيرون رفت. در مثل فقيهان براساس فهم خويش از روايات، فتوا به نجاست كفار دادهاند. دراين ميان شهيد صدر با توجّه به سيره مسلمانان درصدر اسلام در عدم اجتناب از كفار و مشركان نگاهى نو به مسأله مىاندازد.
وى دليل وجود چنين سيره اى را آن مىداند كه از يك طرف مسلمانان درآن زمان به شدت با مشركان درارتباط و اختلاط بودند. و علايق و خويشاوندى ميانشان برقرار بود و از طرف ديگر اگر درآن شرايط و با ارتباط گسترده، اجتناب از آنها مىكرده اند يا پيامبر(ص) آنان را از اين اختلاط باز مىداشته است، عادتا به لحاظ اهميّت پديده به ما مىرسيد و چون اين مسأله انتشار نيافته و درتاريخ منعكس نشده است، درمىيابيم كه چنين سيره اى وجود داشته است. (٨)
(٨) ر.ك: بحوث في شرح العروه،ج٣،ص٢٤٢.