باورند كه با احيا رابطه اى ميان احياگر و زمين حاصل مى‌شود ولى اختلاف در مقدار اين رابطه است كه آيا ملكيت است يا ايجاد حق؟ پس مرحله ضعيف(ايجاد حق) مورد اتفاق است.

ثانيا، براساس مبناى صحيح، روايات متعارض درمورد مدلول مشترك(حصول حق) تعارض ندارند تا تساقط كنند.

ادله ديگر:

غير روايات، ممكن است برمبناى مشهور فقها مبنى برحصول ملكيت با احيا به ادله ديگرى تمسك شود كه در كلام صاحب مبانى منهاج الصالحين نيامده است؛ ازجمله اجماع. صاحب مفتاح الكرامه درذيل كلام علامه در قواعد كه مى‌گويد: «والميت منها يملك بالاحياء»، مى‌نويسد:

به اجماع امت مسلمان، هرگاه از موانع خالى باشد. همان گونه كه در مهذب البارع آمده است و به اجماع مسلمانان همان گونه كه درتنقيح است و تمام فقهاى بلاد براين باورند. (٣٥)

شيخ اعظم انصارى نيز پس از حمل رواياتى كه دلالت دارد احياگر زمين موات بايد به امام اجرت بپردازد، مى‌نويسد:

روايات بر اين كه زمين، ملك احياگر مى‌شود هماهنگند و درادامه، حكايت اجماع مسلمانان براين كه زمين با احيا ملك مى‌شود، خواهد آمد. (٣٦)

نقد و بررسى

اين اجماع از نظر صغرا و كبرا اشكال دارد. اما از نظر صغرا زيرا بسيارى از فقهاى صدر اوّل و متأخر و معاصر با اين نظريه مخالفت كرده اند و براين باورند كه احيا تنها

(٣٥) مفتاح الكرامه، ج٧، ص٣.
(٣٦) شيخ انصارى،مكاسب، چاپ شده درضمن منهاج الفقاهه،ج٤،ص٣٤٤.