هاى «شيخ الاسلام» و «نايب الامام» و «مفتى» و «مروّج المذهب» رسيد (٣) و افرادى چون شيخ بهايى(م ١٠٣١) و مقدس اردبيلى(م ٩٣٣) و فاضل تونى نيز از حرمت بسزايى نزد حاكمان برخوردار بودند.

برجسته ترين نقشى كه اين امر درفقه و فقاهت تشيّع به دنبال داشت آن بود كه روش هاى فقاهت تحوّل يابد و به دليل ورود فقه به عرصه اجتماع وحكومت، سؤالات جديدى فرا روى آن گشوده شود.

نكته قابل توجّه اين كه ورود عالمان ايرانى به افق هاى بالاى فقاهت و مرجعيّت شيعه، از همين زمان آغاز گرديد كه در رأس آنها مقدّس اردبيلى(م ٩٩٣) و ميرداماد(م ١٠٤٠) را مى‌توان ياد كرد.

٤. صاحب معالم و شخصيّت علمى او

شيخ حسن وارث تعاليم فقهى و اصولى دو حوزه فقهى تقريبا متفاوت شهيد اوّل و شهيد ثانى در جبل عامل، و مقدّس اردبيلى در نجف اشرف بوده است. با فقه محقّق كركى و شيوه هاى فقاهت او آشناست و در عين حال كه خود را مرهون آثار و خدمات علمى ايشان مى‌بيند، تلاش مى‌كند مبانى فقه را وارد مرحله اى جديد ساخته و از جهت محتوا و روش، تكامل بخشد و همين امر او را در ميان هم قطارانش ممتاز مى‌كند.

فقه صاحب معالم توجّه ويژه اى دارد به قواعد اصولى، قواعد رجالى، علوم حديث و فقه پيشينيان.

اوبرخلاف مقدّس اردبيلى متوجّه اقوال ديگر فقيهان نيز هست و با درايت وژرف انديشى خاصّ خود، به تحليل و نقد آنها برمى آيد. ابزار استنباط را سامان مى‌بخشد و مبانى خود را در اصول مشخّص كرده و با مبناى خاصّى كه در رجال و حديث ابداع مى‌سازد، به سمت استنباط و تحقيق و پژوهش درفقه پيش مى‌رود.

مكتب صاحب معالم از اين جهت قابل بررسى و مطالعه است كه از جهت روش

(٣) جامع المقاصد،مقدّمة التحقيق،ج١،ص٣١.