فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٨٨ - نقش زمان در تحول سيره ها و واژگان از نگاه شهيدصدر احمد مبلّغى
و سوم چه بوده است.
٢. واژه درزمان امامان(ع) به جرگه واژه هاى اصطلاحى وارد نشده است. دراين حالت، لفظ با يك اجمال و ابهام شديد روبه روست؛ زيرا ديدگاه لغويان و برداشت فقها متغاير شده اند و هرگروه نيز بر سريك معنا اتفاق پيدا نكرده اند. راز اين اختلاف و تفاوت جدّى را بايد كشف كرد با وجود اين اختلاف چگونه مىتوان گفت: معناى مورد نظر امامان(ع) اين معناست يا آن معنا؟
دراين حالت يا واژه از واژه هاى راه يافته به بحث هاى قرن دوم و سوم است كه دراين صورت ، ديدگاه اهل لغت به كار فقيه چندان نيايد و بايد معناى اصطلاحى را گرفت و از آن جا كه ميان اهل اصطلاح اختلاف است، بايد مطالعه اى جدى براى درك معناى مورد نظر امامان(ع) سامان داد و يا اين كه از واژه هاى راه يافته دربحث هاى قرن دوم و سوم نيست. دراين صورت با مشكل كمترى مواجه هستيم ولى بايد ديد چرا اختلاف ميان فقيهان درگرفته است؟ آيا اين اختلاف ريشه تاريخى ديرينه دارد و از توجه به آن مىتوان راه به جايى برد؟ يا اين كه در برهه هاى زمانى متأخّر ريشه گرفته است؟
به هر حال، درك اين كه آيا واژه به بحث هاى قرن دوم و سوم راه يافته است يا نه، گاه آسان است و گاه خود به مطالعه اى تاريخى نيازمند است.
١.وقوع نقل از معناى اصلى و نيز زمان آن، احراز شود.
در اين صورت، گاه وقوع نقل را از نظر زمانى پيش از زمان صدور متن تشخيص مىدهيم و گاه زمان وقوع را متأخّر از زمان صدور متن، به حساب مىآوريم. درصورت اوّل، حكم اين است كه واژه آمده در روايت را بر معناى متبادر كنونى حمل كنيم و در صورت دوم