محمّد خلیل بن محمّد اشرف قائنی، عالم فاضل محقّق، از افاضل علماء قرن دوازدهم هجری. از اهالی قائن خراسان است و در اصفهان ساکن گردیده و به تحصیل پرداخته است. و آقا رضی الدّین محمّد خوانساری از اساتید اوست. وی در اغلب علوم زمان خود خصوصاً فقه، حدیث، کلام و حکمت استاد بوده و عمر را به تحقیق و تألیف گذرانیده است.

پس از حمله افغانها به اصفهان و سقوط صفویه در سال ١١٣٤ق به قزوین پناه برد و در پنج شنبه ٢٦ رجب ١١٣٦ق در آنجا وفات یافت. ماده تاریخ وفات او این است:

«الفِیضُ عَلی قبرِ خلیل ممطال

فی لَیلَهِ مبعثِ النّبی المِفضال

الظُّهرُ لعامُ فُقِدِه تاریخ

اِذ زال بِهِ شمسُ سَماءِ الافضال

کتب زیر از تألیفات اوست:

١. «اثبات البداء» ٢. «الرِّسالَه الاِلهیه» در شرح رساله نفی جبر و تفویض از حضرت امام هادی علیه السلام ٣. «حاشیه شرح اشارات» ٤. «شرح حدیث عمران صابی» منقول از کتاب «عیوان اخبارُ الرّضاعلیه السلام» که نسخه ای از آن ضمن مجموعه ای به شماره ١٩٩٥ در کتابخانه مجلس شورای ملّی، و نسخه ای دیگر به شماره ٩٧٧ در کتابخانه دانشکده الهیات و معارف اسلامی مشهد و نسخه ای در کتابخانه حسینیه تستری در نجف اشرف و بالاخره نسخه ای در کتابخانه سیّد علی شبّر در نجف اشرف (با حواشی مؤلف با امضای «منه مدّ ظِلّه») وجود دارد. تاریخ تألیف کتاب ٢١ محرّم ١١٢٣ق می باشد. ٥. «نور البصر بِحَلِّ مسأَلَهِ الجَبرُ وَ القَدَر»، به عربی، که نسخه ای از آن در کتابخانه آیت اللَّه گلپایگانی و نسخه ای دیگر در کتابخانه وزیری یزد به شماره ١١٤٩ موجود است. ٦. «رساله ردّ النصرانی»[١]

[١] بهارستان، صص ٢٥٢ و ٢٥٣؛ بغیهالطّالب، ص١٥١؛ تتمیم امل الآمل، صص ١٤٦-١٤٢؛ فواید الرضویّه، ج١، ص١٧٤؛ علل برافتادن صفویان، ص٣٠٦؛ دانشمندان خوانسار، صص ٢٧٢ و ٢٧٣؛ الذریعه، ج١، ص٨٥، ج٢، ص٢٨٤، ج١٣، ص٢٠٣ و ج٢٤، ص٣٦٤؛ فهرست عکسی دائرهالمعارف بزرگ اسلامی، ج١، ص٢٢٧؛ فهرست گلپایگانی، ج١، ص٥٢؛ فهرست مجلس، ج٩، بخش دوم، ص٧٠٢؛ فهرست الهیات مشهد، ج٢، ص١٣٠؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج٢، صص٥٨٧ و ٥٨٨.