اعلام اصفهان - مهدوی، مصلح الدین - الصفحة ٥٠٧ - شیخ حسن کربلائی
شیخ حسن کربلائی
شیخ حسن اصفهانی حائری، معروف به «شیخ حسن کربلائی) فرزند علی بن محمّد رضا بن محسن تستری، عالم فاضل و فقیه ماهر، در کربلا متولّد شد. در نوجوانی در مدرسه حسن خان کربلا ساکن شد و مقدّمات را در آنجا فرا گرفت. سپس به سامرا رفته و از درس میرزا حسن شیرازی (میرزای بزرگ) بهره گرفت و در شمار شاگردان مُبَرَّز او درآمد. همچنین از درس سیّد اسماعیل صدر، شیخ فضل اللَّه نوری، سیّد محمّد فشارکی و ملّا فتح اللَّه سلطان آبادی (جلسات درس صبح های جمعه) استفاده نمود. او حدود ١٢ سال با میرزا محمّد حسین نائینی معاشر و هم مباحثه بود. وی از علمای آگاه و متعهّد عهد خویش بود و در شرح ماجرای مبارزه با قرارداد رژی و جنبش تحریم تنباکو کتابی محققانه نوشت و آن را به رؤیت استادش میرزای شیرازی رساند. پس از وفات میرزای شیرازی او در سال ١٣١٤ق به کربلا بازگشت و مصاحبت سیّد اسماعیل صدر را اختیار کرد. مدّتی بعد به نجف اشرف رفت و در آنجا بیمار شد و به کاظمین رفت و در پنج شنبه ١٧ ربیع الاولی ١٣٢٢ق وفات یافته و همانجا مدفون شد.
سیّد عبدالحسین شرف الدّین و آقا محمّد کاظم شیرازی از شاگردان درس او بوده اند. شیخ حسن کربلائی «تقریرات فقه و اصول» استادش میرزای شیرازی را به رشته تحریر درآورده و کتاب «تاریخ دخانیه» را در سال ١٣١٤ق تألیف نموده که در سال ١٣٨٢ش به همت محقّق ارجمند شیخ رسول جعفریان به چاپ رسیده است.[١]
[١] تاریخ دُخانیه: مقدمه، صص ١٥-٩؛ الذریعه، ج٨، ص٥٠ و ج٣، ص٢٥٢؛ نقباء البشر، ج١، صص ٤٢٠ و ٤٢١؛ تاریخ علمی و اجتماعی اصفهان، ج٢، صص ٢٥١ و ٢٥٢؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج١، صص ٥٠٦ و ٥٠٧.