اعلام اصفهان - مهدوی، مصلح الدین - الصفحة ٧٨٠ - محمّد حسین میرزا فصیح خاقانی
محمّد حسین میرزا فصیح خاقانی
محمّد حسین میرزا خاقانی ابن محمّد ولی میرزا، شاعر و ادیب تونای معاصر، از نوادگان فتحعلی شاه قاجار است. او در غُرّه ذیحجه ١٣٣٣ق در اصفهان متولّد شد. تحصیلات خویش را در اصفهان انجام داد. مدّتی در خراسان ساکن بود. بعداً به اصفهان آمد و عاقبت در تهران ساکن و کارمند راه آهن شد. او شاعری توانا گوینده ای مقتدر، و نویسنده ای ماهر بود و مقالات او در روزنامه های عرفان و باختر اصفهان به چاپ می رسید. او مردی شوخ و بذله گو و حاضر جواب بود و در اغلب مجالس رشته سخن را به دست می گرفت و با مطالب رنگین و حکایات شیرین خود، همه را جذب خویش می ساخت. در شعر «فصیح» تخلّص می کرد [و به قول مرحوم استاد منوچهر قدسی: «در شعر و ادب استعداد شکفته شگفت انگیز داشت. اگر زمانه امانش داده بود به ضرس قاطع می گویم که در شعر معاصر اصفهان هیچ کس و هیچ کس به پایه او نمی رسید».]
او سرانجام در ٣٠ ربیع الثّانی ١٣٧٤ق در سالهای جوانی دار فانی را وداع گفته و به سرای باقی شتافت و پیکرش در تکیه شیخ مرتضی ریزی در تخت فولاد مدفون شد. دیوان اشعار او تاکنون به طور کامل گردآوری نشده و به چاپ نرسیده است. دو مثنوی «پل و سیلاب» و «گل و مجنون» از اشعار پخته، فخیم و استوار اوست.
از اوست:
ای که با دام تعقّل صید دلها کرده ای
عالمی را بهر خود نادیده رسوا کرده ای
از لب لعل تو کس نشنیده حرفی این عجب
آفرینش را به وصف خویش گویا کرده ای
دوستان نادیده ات همواره می دارند دوست
بس که خود را در خیال خلق زیبا کرده ای[١]
[١] تذکره شعرای معاصر اصفهان، صص ٣٦٦-٣٦٢؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج١، صص ٥٦٤ و ٥٦٥؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص١٢٦؛ دولت دیدار، صص ١٣٥-١٣١.