اعلام اصفهان - مهدوی، مصلح الدین - الصفحة ٨٨١ - حیرتی اصفهانی
شیخ خلیل اللَّه طالقانی
شیخ خلیل اللَّه طالقانی، عالم فاضل، عارف کامل و ادیب شاعر در قرن دوازدهم هجری. [در اصفهان به تحصیل پرداخت و تا آخر عمر در این شهر ساکن بود.] شیخ محمّد علی حزین در کودکی حدود سه سال به خدمت او می رسیده است. و در باب او می نویسد: «از افاضل اصحاب ایقان و مستغرق بحار عرفان. زلال چشمه انفس و آفاق و از حضیض علایق به اوج اطلاق رسیده بود. چهل سال کمابیش در یک خرقه و شبانروزی به یک دو لقمه چربش اکتفا نموده و کیفیّت ریاضات و سلوک زندگانی آن زنده جاودانی اتسّاع مقامی عظیم می خواهد. علوم ظاهر و باطن را جامع و نور شهود از سیمای او لامع بود. و گوشه عزلت در اصفهان اختیار و آخر از آنجا به ملاء اعلی انتقال نمود.»
این عالم ربّانی خطوط را زیبا می نوشت و کتابهای بسیاری را کتابت نموده و وقف بر طلاّب و اهل علم نمود. شعر نیز می سرود. حزین یادآور می شود که در کودکی شعرهایش را برای شیخ خلیل اللَّه می خوانده و تخلّص «حزین» را از او گرفته است.
سرانجام در حدود سال ١١١٤ق در اصفهان وفات یافت و در بقعه علی بن سهل در طوقچی به خاک سپرده شد. از آثارش:
١. «رساله در علم مناظر و مرایا» ٢. «دیوان اشعار» ٣. «زاد السّبیل» در آداب سلوک ٤.«نظم کافیه» ابن حاجب
این شعر از اوست:
ای شوخ بیا در دل درویش نشین
کان نمکی، بر جگر ریش نشین
در هجر تو دامنم گلستان شده است
یک دم به کنار کشته خویش نشین[١]
[١] نجوم السماء، ص١٩٥؛ مزارات اصفهان، ص٣٢٤؛ صحف ابراهیم، ص١٢٣؛ تذکره المعاصرین حزین، صص ١١٦ و ١١٧ و ٢٤٦؛ تاریخ و سفرنامه حزین، صص ١٥٣ و ١٥٤؛ رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص٢١٠؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج٢، صص ٥٨٦ و ٥٨٧؛ علّامه مجلسی بزرگمرد علم و دین، ص٢٢٦؛ فوائد الرضویّه، ج١، ص١١؛ الکواکب المنتشره، ص٢٤٦.