تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٩٦ - زندگى در ميان تدبير پروردگار و تقدير بنده

كه او مردى مؤمن و عالم است، و او را همچون سببى ميان خود و خدا تصور مى‌كند و مى‌خواهد از اين راه رضايت پروردگار را از خودش جلب كند، ولى خرده خرده آن مرد به بتى تبديل پيدا مى‌كند كه مى‌بايستى آن را بپرستى؛ و همچنين در پاره‌اى از موارد انسان براى خود برنامه‌اى مى‌سازد كه آن را براى پذيرفتن فرمان خدا عملى كند، ولى به تدريج آن برنامه در زندگى به صورت گمراهى و ضلالت درمى‌آيد.

هنگامى كه از شخصى پيروى مى‌كنى و چنان گمان دارى كه براى خدا به پيروى از او پرداخته‌اى، و به همين گونه در آن هنگام كه با جماعتى ارتباط پيدا مى‌كنى، منسوب بودن خودت را به خدا برتر از وابستگى به آنان قرار ده، و پيوسته از خدايت بخواه كه تو را به پيروى از عالمى افضل و بالاتر رهبرى كند، و برنامه‌اى كاملتر، و گروهى با ايمان و تقواى بيشتر، و پيوسته در پيشاپيش زمانت حركت كن، و به خود روا مدار كه همچون يك پاره چيز موزه‌اى وابسته به تاريخ باشى، حتى اگر ما قبل تاريخ هم بوده باشد.

/ ٣٩٦ [٢٥] وَ لَبِثُوا فِي كَهْفِهِمْ ثَلاثَ مِائَةٍ سِنِينَ وَ ازْدَادُوا تِسْعاً- و در غار خود سيصد و نه سال درنگ كردند.» آيا چگونه اين مدت را گذراندند؟ و با كدام حالت و به تدبير كدام قوه چنين كردند؟

[٢٦] قُلِ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما لَبِثُوا- خداوند آگاهتر است كه درنگ آنها چگونه خواهد بود.» پى اين موضوع مگرد كه خداوند آگاهتر است آنها چگونه، كجا و چقدر درنگ خواهند كرد.

لَهُ غَيْبُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ أَبْصِرْ بِهِ وَ أَسْمِعْ‌- پنهان آسمانها و زمين از او است چه بيناست و چه شنواست.» أبصر و أسمع و مشابه اينها صيغه‌هاى لغوى حاكى از مبالغه و تعجب است، يعنى: خدا را به آنچه چشمت مى‌بيند و گوشت مى‌شنود بزرگ شمار، چه هر چه مى‌بينى يا مى‌شنوى آيتى از خدا سبحانه و تعالى است.